از كشاورزى ويا شغلهاى ديگر ، استفادههائى مىنمايد ونيز گاهى بين سال ،
انتفاع معدن ، به نصاب مىرسد واز شغلهاى ديگرش ضرر كرده وبالعكس از
أشجار باغ يا از محصول رعيتي ، فوائدى بدست مىآورد ولى از رشته معادنش ضرر
مىكند آيا مىتواند از نفع يكى از شغلهايش جبران خسارت شغل ديگر را بنمايد
يعنى در آخر سال ، نفع وضرر رشتههاى مختلفش را با هم سنجيده اگر در عين
حال ، سودى نموده بود خمس همان را بدهد يا نه ؟ .
ج - در رشتههاى كسب اگر سرمايه ، يكى باشد ، مىشود ضرر يك رشته را
در سال ، با نفع رشته ديگر ، تدارك نمود به اين معنى كه روى هم رفته در اين چند
رشته ، بعد از سال اگر نفع باقي است خمس بدهد والا خمس ندارد لكن معدن را
حين تملك بايد اگر به حد نصاب رسيد بعد از مخارج مربوط به معدن تخميس نمايد
چه از رشتههاى ديگر نفع كرده باشد ، چه ضرر .
س 80 - شخصي چند رشته كسب دارد مثل اين كه قالى بافى وزراعت
وباغبانى مىكند واز يك رشته نفع برده واز ديگرى ضرر كرده در آخر سال خمس
آن را چطور حساب كند ؟ .
ج - احتياط واجب آنست كه خمس آنچه را كه زائد بر مؤنه است بدهد
وضرر رشتهاى از كسب خود را به منفعت رشته ديگر جبران نكند مگر آن كه
رأس المال در همه ، يكى باشد مثل اين كه وجهي را ، در رشتههاى مختلف ، سرمايه
قرار داده باشد كه در اين صورت جبران - بنا بر أقوى - جايز است .
س 81 - اگر كسى براي كسب وحساب أموال ، سالى معين نموده وچند
روز به آخر سال ، مانده از كسب ديگرى نفعي عائدش شد آيا در سالى كه براي
كسب أول ، تعيين نموده خمس آن را هم بايد بدهد ويا مىتواند براي كسب دوم ،
سال ديگرى را معين كند ؟ .
ج - اگر براي هر دو كسب ، سال واحدى دارد بايد خمس ما زاد بر مؤنه از
هر دو را در آخر سال بپردازد ولى جايز است براي هر نوع كسب ، سال مخصوصى
داشته باشد .