ما هردو مناظره را [ مناظرهء مرد مسيحى و مناظرهء هشام بن عبد الملك ] را در بحثهاى گذشته به تفصيل ذكر كردهايم ، خوب است به آنجا مراجعه شود « 1 » .
مناظرهء امام باقر عليه السّلام با حسن بصرى : حسن بصرى به امام باقر عليه السّلام عرض كرد :
آمدم تا چند مسأله در رابطه با كتاب خدا از تو بپرسم .
پس از گفتوگوى كوتاهى امام باقر عليه السّلام به حسن بصرى فرمودند : دربارهء تو به من خبرى رسيده و من نمىدانم كه آيا واقعا تو اينچنين هستى يا بر تو دروغ بستهاند ؟
حسن بصرى عرض كرد : آن چيست ؟
امام باقر عليه السّلام فرمودند : كسى كه براى من خبرآورده گمان مىكرد كه تو گفتهاى خداوند متعال بندگان را خلق كرده و همهء كار و اختيار آنان را به خود آنان تفويض نموده است .
حسن بصرى سكوت كرد . سپس امام باقر عليه السّلام بطلان عقيده به تفويض را براى او روشن كرده و او را از اين عقيده برحذر داشتند . امام باقر عليه السّلام به او فرمودند : از عقيده به تفويض برحذر باش . چراكه خداوند متعال امر بندگان را به خودشان واگذار نكرده و واننهاده است . چراكه اين مسأله به سستى و ضعف در خداوند متعال برمىگردد كه اين هردو نسبت به ذات اقدس خداوند محال است و در او راه ندارد ، همچنين خداوند متعال بندگان را بر گناه و معصيت هم مجبور نكرده است . چراكه اين مسأله به ظلم و ستم در رابطهء با خداوند برمىگردد كه ظلم نيز نسبت به خداوند متعال محال است « 2 » .
امام باقر عليه السّلام همچنين مناظراتى با محمّد بن منكدر - از پارسايان مشهور آن عصر - همچنين مناظراتى با نافع بن ازرق - يكى از سران خوارج - ، عبد اللّه بن معمّر ليثى و قتادة بن دعامهء بصرى « 3 » داشتهاند . همچنين احتجاجات و
هامش
( 1 ) . ر . ك : فصل دوم از باب سوم رويدادهاى مهم عصر امام باقر عليه السّلام .
( 2 ) . احتجاج 2 / 184 .
( 3 ) . اعيان الشّيعه 1 / 653 .