خرابهها
خوچكو متذكر گرديده است كه به خرابه و آثار قديمى در گيل فومن بيش از ساير نقاط گيلان برخورد نموده است .
تپههاى اين ناحيه آثارى از محل دهكدههاى قديمى را نشان مىدهد . در ميان اين آثار عمده به قلعهرود خان بر مىخوريم . قلعهرود خان قلعهاى است كه تمام قلههاى مجاور قسمت علياى رودخانهء قلعهرود خان را شامل مىشود . ديوارهاى اين قلعه از آجر و سنگ مىباشند . دو برج استوار براى دفاع مدخل آن بنا شده است .
سنگ نوشتهاى كه در آنجا وجود دارد نشان مىدهد كه اين قلعه به نام قلعهء حسامى براى اولين بار در سال 918 هجرى ( 13 - 1512 ميلادى ) تا 921 ( 16 - 1515 ) به فرمان سلطان حسام الدين امير دباج بن امير علاء الدين اسحقى مرمت گرديده است و اين سنگ نوشته از كمال الدين محمد گيلانى است و منظومهء آن از خان احمد شيروانى و نوشتهء آن اثر ابن حسين الخراسانى است . هدايت خان هنگامى كه بر ضد كريمخان زند به شورش پرداخت شروع به تعمير آنجا نمود و در آنجا اسلحه و مهمات قرار داد .
بر بالاى الله داده كوه در جنوب گشت خرابههاى قصرى قديمى وجود دارد . مىگويند وقتى كه حاكم فومن مجبور شد به قلعهرود خان پناهنده شود ، گنجينه و ثروت خود را به آنجا فرستاد .
ميان گوراب پس
Gurub - pas
و خسرو آباد خرابههاى عمارت كوچك مربع شكلى از آجر ديده مىشود ، و ساكنان اين منطقه به آن نام ( مطبخ كاخ قلعهرود خان ) را كه اسم با مسمائى به نظر مىرسيده دادهاند .
در ازبر
Azbar
خرابهء يك مناره و در گلوندرود « 1 »
Gelavandrud
خرابههاى قصرى كه مىگويند به وسيلهء قلندر خان بنا شده است ديده مىشود .
هامش
( 1 ) گلونرودGelavanrudناميده مىشود . م