پس نصيب مالكش سيزده مستقه ، و چهار خمس مستقه باشد . و آن مساتيق « 1 » كه ربعى از آن بر كافهء مردم مباح نكردهاند ، صد و بيست و نه مستقه ، و چهار دانك مستقهاند .
از آن جمله :
[ 18 ] كاريز عبد اللّه ، خوشاب : سى مستقه ، و چهار دانك مستقه .
[ 19 ] كاريز عبد اللّه ، شوراب : سى و چهار مستقه .
[ 20 ] كاريز سعد بن « 2 » زياد : شصت و پنج مستقه .
پس مجموع مساتيق كاريزهاء مذكوره ، با ربع و خمس ، هشتصد و پنجاه و نه مستقهاند ، الّا نيم دانك .
* * *
[ ذكر قسمت آب كاريزها به دستور آل سعد ]
نسخهاى ديكر كه آل سعد « 3 » آن را نوشتهاند ، و انشا كردهاند ، از برآىء ضيعتها كه كرد بر كرد قماند ، و مبلغ « 4 » مستقهاىء آن ، و آنج دانكى و نيم از آن بر كافهء مردم مباح كردهاند ، و آنج خمسى ، و آنج نه ربع و نه خمس - جنانج دستور قديم « 5 » بذان ناطق است - اينست :
از آنجملهء كه دانكى و نيم از آن ، از بهر كآفّهء مردم كذاشتهاند :
[ 1 ] كاريز عبد الرحمن ، و محمّد ، ابني عبد اللّه بن سعد : هشتاد و سه مستقه ، و چهار دوانيق مستقهء .
هامش
( 1 ) . جمع مستقه .
( 2 ) . در اصل : و .
( 3 ) . به نظر مىآيد كه نظام تقسيمبندى آب كاريزهاى شهر قم در دو ديوان ضبط بوده است ، كه اندكى با يكديگر اختلاف داشتهاند ، از اين رو مصنّف تاريخ قم از هر دو دستور و ديوان استفاده كرده است ، نخستين دستور در اختيار فرزندان محمد بن على بن ابراهيم بوده است كه پيشتر گزارش آن گذشت ، و دومين دستور در اختيار خاندان آل سعد أشعرى بوده است .
( 4 ) . مقدار و اندازه .
( 5 ) . مقصود از دستور قديم ، همانا دفاتر ديوانى است كه نزد فرزندان محمد بن على ابراهيم بن على بوده است ، كه پيشتر گزارش آن گذشت .