* ( فَذَكِّرْ إِنْ نَفَعَتِ الذِّكْرى ) * يعنى موعظه بگو اگر نفع دهد موعظه ، بلكه آيات كريمه امر بمعروف و نهى از منكر شامل است تذكير را و اليوم امر بمعروف و نهى از منكر غالبا منحصر است در موعظه و تاثير آن عظيم است چنان كه ظاهر است و غرض حضرت آنست كه مىبايد كه واعظ رو به جماعت متعظين كند و ايشان رو به واعظ كنند تا سخن او مؤثر باشد در نفوس ايشان و اين يك شرط است از شروط موعظه او ، و ديگر مىبايد كه واعظ به آن چه مىگويد عمل كند و از دل سخن كند تا بدل رسد و هر چه از زبان بيرون مىآيد از گوش تجاوز نمىكند و هر چه از دل بيرون مىآيد بدل مىرسد و مشهور است استحباب بلاغت خطيب به آن كه سخنان فصيح را مناسب احوال حاضران به ايشان رساند و آيات و اخبار وعد آن مقدار نگويد كه خوف ايشان زايل شود و از وعيد آن مقدار ذكر نكند كه ايشان از رحمت الهى نااميد شوند و ليكن چون غالب احوال مردمان غفلت عظيم است مناسب احوال اكثر وعيد است چنان كه از خطب حضرت امير المؤمنين صلوات الله عليه ظاهر است ، و اگر مناسب داند سخنان حكيمانه تازه كه تأثيرش بيشتر باشد ذكر كند چنان كه در حسن كالصحيح از حضرت امير المؤمنين صلوات الله عليه منقول است كه فرمودند كه ترويح كنيد نفوس خود را به حكمتهاى تازه به درستى كه نفوس را كلال و ماندگى دست مىدهد چنان كه بدن را دست مىدهد و از اين جمله است اشعار محققان مثل حكيم غزنوى و حكيم رومى و عطار و غير ايشان و آيه * ( فَلَوْ لا نَفَرَ ) * الخ ظاهرش نيز موعظه است و شك نيست كه شامل موعظه هست چون حق سبحانه و تعالى مىفرمايد كه چرا از هر فرقهء طايفه نمىروند بطلب علوم دينيه كه چون به ايشان بر گردند ايشان را از عذاب الهى بترسانند شايد كه ايشان حذر نمايند از چيزهائى كه سبب عذاب الهى است ، و مىبايد كه موعظه را از جمعى بشنوند كه تارك دنيا باشند و
لوامع صاحبقرانى ( شرح الفقيه ) ( فارسي ) — صفحة 566
مساهمون: محمد تقي المجلسي ( الأول )
ص٥٦٦