در و پنجره دارد . در درگاه
i
/ پنج « 1 » پيكركندهء بزرگ
c
/ دوازده قرار دارد ، كه مردى را با دو خدمتگزار نشان مىدهد . يكى از خدمتگزارها يك چتر در دست دارد و ديگرى چيزى شبيه بادبزن . بالاى اين پيكركنده ، تقريبا در ارتفاع 12 پايى از سطح زمين ، در هر طرف سه سنگنبشتهء
D
و
C
و
B
/ يازده در كنار هم قرار دارند « 2 » .
جالب توجه است ، كه الفباى هريك از اين سه سنگنبشته ، مخصوص خود سنگنبشته است : و نه فقط در اينجا ، بلكه در جاهاى ديگر هم ، يعنى در كنار دو درگاه روبهرو هم اين سنگنبشتهها وجود دارند . معلوم است ، كه ايرانيان عهد باستان خيلى كوشيدهاند ، تا خودشان را با سنگنبشتههايشان جاودانى بكنند . مانند مصريهاى عهد باستان ، كه در ستونهاى چهار پهلوى خود - اغلب در چهار طرف - با خط هروگليف مطالبى نوشتهاند . هر دو ملت خط خود را به زمان ما رسانيدهاند .
متأسفانه هم خط هروگليف مصريها و هم خط فارسى باستان براى ما ناشناخته هستند ! اگر روزى دانشمندان موفق به خواندن اين خطوط بشوند ، بايد از معماران اين بناها متشكر باشيم ، كه اين سنگنبشتهها را مكرر برجاى گذاشتهاند .
چون اين سنگنبشتهها در هر دو درگاه آسيب ديدهاند ، مىتوان حروفى را كه در جايى از يك سنگنبشته آسيب ديده است ، در سنگنبشتهء ديگر سالم يافت . من
هامش
( 1 ) . منظور درگاه جنوبى ميان تالار اصلى كاخ داريوش و ايوان بزرگ جنوبى كاخ است .
تختجمشيد ، لوحهءB/ 139 .
( 2 ) . سه سنگنبشتهاى كه نيبور به آنها اشاره مىكند ، سنگنبشتههايى هستند كه در قسمت بالاى هردو بدنهء جرزهاى درگاه جنوبى ميان تالار و ايوان جنوبى قرار دارند . سنگنبشتهءB/ يازده به خط ميخى فارسى باستان است و سنگنبشتهءC/ يازده به خط ميخى بابلى و بالاخره سنگنبشتهءD/ يازده به خط ميخى ايلامى نوشته شده است . تختجمشيد لوحهءA/ 138 . ترجمهء سنگنبشتهء فارسى باستان ، كه بهD . P . aمعروف است از اين قرار است :
« داريوش شاه بزرگ ، شاه شاهان ، شاه كشورها ، پسر ويشتاسپ هخامنشى ، كه اين تچر [ هديش - كاخ ] را ساخت . »