[ 268 ] آيهء دوّم :
« وَ آتُوا الْيَتامى أَمْوالَهُمْ وَ لا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ ، وَ لا تَأْكُلُوا أَمْوالَهُمْ إِلى أَمْوالِكُمْ إِنَّهُ كانَ حُوباً كَبِيراً » ؛
« 1 »
« اموال يتيمان را به خودشان بدهيد ، خبيث را با پاكيزه تبديل نكنيد و اموال آنان را با اموال خودتان ، نخوريد ، چون اين عمل گناه بزرگى است » .
آنان كه مأمور به تسليم اموال يتيمان شدهاند ، بالغان و مكلّفان هستند ، به آن جهت كه در آيهء نخستين گذشت و آنان را « يتيمان » ناميد به عنوان نامگذارى چيزى با نام آنچه كه بود ، چون به كوچكى نزديك بود تا تشويق نمايد به اينكه اموال آنان را در آغاز زمان بلوغ بپردازند . از اينرو آنان را مأمور به آزمايش در حال صغيرى مىنمود يا اينكه غير بالغين هستند . پس حكم ، مقيّد به بلوغ و پس از ايناس رشد آنان مىگردد .
« وَ لا تَتَبَدَّلُوا » ؛
يعنى : « مستبدل نكنيد » همانند « لا تتعّجلوا » كه به معنى « لا تستعجلوا » آمده است و « الخبيث » يعنى مال حرام و « طيّب » يعنى مال حلال .
گفته شده است : مقصود از « طيّب » آن غذايى است كه در بهشت براى كسى آماده شده است كه خود را از خوردن مالى يتيم نگه داشته است و گفته شده است : مقصود از « خبيث » پست و مراد از « طيّب » ، خوب و نيك مىباشد . سدّى گفته است : آنان گوسفند لاغر را به جاى گوسفند فربه و چاق قرار مىدادند و گفته شده است كه اين تبديل است ، نه استبدال ، مگر اينكه روش دوستانه بوده باشد كه از دوست لاغر را بگيرد و به جاى آن ، چاق و فربه را بدهد .
« وَ لا تَأْكُلُوا أَمْوالَهُمْ إِلى أَمْوالِكُمْ »
اموال آنان را پيوست اموال خودتان نخوريد . « الى » در اينجا به معناى « مع » است و آنچه در اينجا نهى از آن شده است ، آنست كه :
اجرت و مزد به آن روش مألوف و معروف نبوده باشد و اينكه در اينجا تعبير به « خوردن » از آن رو است كه شايعترين و رايجترين وجه انتفاع و بهرهگيرى همان « خوردن » مىباشد كه بدل ما يتحلّل مىگردد . « حوبا كبيرا » يعنى : « گناه بزرگ » .
شأن نزول :
گفته شده است كه شأن نزول آيه در مورد مردى است كه از برادرزادهء يتيم خود ، مال فراوانى نزدش بود . هنگامى كه يتيم به حدّ بلوغ رسيد ، مال را از او مطالبه
هامش
( 1 ) . سورهء نساء ، آيهء 2 .