« إِلَّا الَّذِينَ . . . »
؛ « مگر معاندين و ستمگران از يهود و نصارى ، پس از آنان نترسيد ، چون من پشتيبان شما هستم و در ارتباط با سرپيچىتان از اوامر من از من ، بترسيد » .
شبههاى كه ستمگران و معاندين ايراد مىكردند ، به نام حجّة ( دليل ) ، ياد شده ، به اين خاطر است كه ايراد كنندهها ، نسبت به شبهه اعتقاد داشتند و از نظر آنها دليل و حجّت به حساب مىآمد ، لذا به نام « حجّت » ياد شده است .
3 -
« وَ لِأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ »
؛ « اين جمله عطف است بر
« لِئَلَّا يَكُونَ . . . »
؛ يعنى وجوب تغيير قبله براى اين جهت است كه نعمتم را بر شما تمام كنم ؛ زيرا قبلهء شما ، قبلهء ميانهاست ؛ چنانكه پيغمبر شما ميانه است و شريعت و دين شما ميانه و شما امّت اسلامى ، امّت ميانهاى هستيد . و جملهء
« لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ »
؛ « شايد شما هدايت بشويد » ، سبب و انگيزه و غايت سوّمى است براى تغيير قبله .
[ 27 ] آيهء هفتم :
« وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِيمٌ
« 1 »
»
؛ « مشرق و مغرب از آن خداست و به هر طرف رو كنيد ؛ خدا آنجا است .
خداوند نامحدود و بىنياز و دانا و توانا است » .
برخى گفتهاند آيه مباركه در ارتباط با ردّ اعتراض يهود نازل شده است كه بر پيغمبر اسلام مبنى بر اينكه چرا به سوى كعبه نماز مىخواند ؟ وارد كرده بودند .
برخى گفتهاند آيهء مباركه در آغاز ظهور اسلام نازل شده است و به حكم آن ، مسلمانان مخيّر بودند كه رو به كعبه نماز بخوانند ، يا رو به بيت المقدس . و پس از مدّتى آيه مذكور توسط آيهء
« فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ »
؛ « به سوى مسجد الحرام رو نما » نسخ گرديد .
برخى گفتهاند آيهء مباركه در مورد دعا و اذكار نازل شده است كه رو به هر طرف بخوانيد ، جايز است . از امام صادقين ( عليهما السّلام ) نقل شده است كه آيه مورد بحث راجع به نافله در حال سفر نازل شده است كه به هر طرف مركب و راحلهء شما رو كند ، نافله را مىتوانيد بخوانيد و آيهء
« فَوَلِّ وَجْهَكَ »
در مورد نمازهاى واجب نازل شده است كه در نمازهاى واجب رو به غير مسجد الحرام كردن ، جايز نيست . « 2 » بنابر روايت مزبور ، آيهء مورد بحث مخصوص نمازهاى مستحبّى در حال مسافرت است .
هامش
( 1 ) . سوره بقره ، سوره ، 116 .
( 2 ) . وسائل به ، 15 من ابواب القبله ، ج 18 و 19 و 23 .