ابن ابى داوود گويد : از پدرم دربارهء اين حديث شنيدم : « اين حديث صرفاً دربارهء تقطيع قرائت و شمرده خواندن است ، اما دربارهء " مَلِك " گفته مىشود كه اين ، روش قرائت ابن جريج بوده [ كه هنگام نقل روايت ، آن را به همان روش معهود خود خوانده ] است ؛ نه اين كه آن را از ابن ابى مليكه روايت كرده باشد . » « 1 »
كسائى گويد : « قرائت اهل مكه « 2 » " مَلِك " مىباشد . حديث ياد شده نيز صرفاً براى تقطيع قرائت روايت شده است و نمىدانم چرا " ملك " مىخوانند ؟ »
ابن ابى داوود گويد : « از جمله مؤيدهاى سخن پدرم و كسائى ، آن است كه نافع بن عمر اين حديث را از ابن ابى مليكه روايت كرده ، ولى واژهء " مالك " را آورده است . »
[ 1 / 105 ] على بن حرب از عباس بن سليمان از نافع بن عمر از ابن ابى مليكه از برخى از همسران پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم روايت كرده است كه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم
« مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ »
قرائت كرد . « 3 »
[ 1 / 106 ] در سنن ابو داوود ، با سند وى به عبد اللَّه بن ابى مليكه از امّ سلمه روايت شده كه او قرائت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را اين گونه ياد كرد :
« الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ . الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ . مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ
. . . » ؛ به گونهاى كه قرائت خود را آيهآيه قطع مىكرد .
ابو داوود گويد : از احمد شنيدم : « قرائت قديمى ،
« مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ »
است . » « 4 »
اين سخن بيانگر تشكيك او نسبت به صحت انتساب قرائت « ملك » به رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم مىباشد ؛ چنان كه ترمذى نيز در حديث خود دربارهء قرائت پيامبر - كه از روايت امّ سلمه گزارش شده - تشكيك كرده است .
هامش
( 1 ) . تشكيك ترمذى در مورد صحت نسبت دادن قرائت « ملك » به پيامبر در حديث امّ سلمه خواهد آمد .
( 2 ) . ابن جريج نيز مكى است .
( 3 ) . مصاحف ، ص 94 و 95 .
( 4 ) . ابو داوود ، ج 2 ، ص 248 .