آورد و خطبهاى را كه بيشتر درباره موضوعات حج و زيارت ، ضرورت اتحاد و يگانگى ، يكپارچگى مسلمانان و تقويت ارتباط ميان افراد مسلمان بود و از احاديث شريف استفاده گرديده بود ، آغاز نمود ؛ در حقيقت وى پند و اندرزهاى خويش را بر پايهء احاديث نبوى استوار ساخته بود .
به عنوان مثال مىگفت : « از فلان بن فلان از پيامبر صلى الله عليه و آله شما روايت شده است » آن وقت با دست خود به سوى حجرهء شريف اشاره مىكرد و سپس متن حديث را قرائت مىنمود . نامبرده آن چنان خطبهء زيبايى ايراد نمود كه من در اينجا نمىتوانم آن را توصيف و بيان نمايم .
حرم نبوى در حدود يك هزار خدمتگزار داشت كه از ميان آنان 46 نفر سخنران بودند و هر يك از آنان يك بار در سال عهدهدار خطبه جمعه مىگرديدند . اين برنامه طبق نظم خاصى تعيين مىشد كه هر يك داراى جانشينهايى بودند تا به هنگام غيبت سخنران ، فرد ديگرى جايگزين مىگرديد ، همچنين مسجد داراى 38 امام جماعت و 62 جانشين امام بوده كه به طور متناوب نمازهاى روزانه را در آن اقامه مىكنند و نيز داراى 50 مؤذن و 26 كمك مؤذن است و 510 نفر رفتگر ، 11 دربان ، 26 زرگر ، راهنما ، خياط و جز اينها و 10 سقا ، 4 نفر مسؤول پر كنندهء ظرفهاى آب ، 570 شوينده و تميز كننده و روشن كننده قنديلهاى حرم مىباشد .
اما خواجگان وظيفهء پاسدارى و خدمت در حجرهء شريف را به عهده دارند كه نخستين بار اين خدمت از سوى « نور الدين شهيد » براى مسجد برقرار گرديد .
درآن هنگام ابتداتعداد خواجههاىحرم دوازدهنفر بودند كه اين گروه از ميان افرادى كه حافظ قرآن كريم بودند ، انتخاب مىگرديدند . سپس از ميان آنان بزرگى انتخاب مىگشت .
پس از آن « يوسف صلاح الدين ايوبى » دوازده نفر ديگر را بر آنان افزود و سپس پادشاه و سلاطين تا امروز به تعداد آنان افزودند ، به طورى كه گاه تعداد آنان افزون بر يكصد نفر مىگردد . اين افراد داراى اوقاف خصوصى و حقوقها و مستمرىهاى سالانه
الرحلة الحجازية ( سفرنامه حجاز ) ( فارسى ) — صفحة 382
مساهمون: انصارى
ص٣٨٢