مسأله 16 - هر گاه در راه دشمنى باشد كه دفع
أو جز پرداخت مال زياد ممكن نباشد ، پرداخت مال
واجب نيست ووجوب حج ساقط خواهد شد .
مسأله 17 - هر گاه راه حج منحصر به دريا باشد
وجوب حج ساقط نخواهد شد مگر در صورت ترس از
غرق يا بيمارى ، وچنانچه با ترس از اين چيزها حج نمود ،
بنابر اظهر حجش صحيح خواهد بود .
سوم زاد وراحله است ومعنى زاد داشتن توشه راه
است كه آنچه در سفر محتاج است داشته باشد يا پولى
داشته باشد كه توشه خود را تهيه نمايد ، ومعنى راحله
داشتن وسيله سواري كه بدان وسيله برود وبرگردد ولازم
است زاد وراحله لائق به حال شخص باشد .
مسأله 18 - داشتن راحله ، يا وسيله سواري مختص
به صورت احتياج نيست ، بلكه مطلقا شرط است هر چند
محتاجش نباشد ، مانند اين كه بدون مشقت قدرت پياده
روى داشته باشد ، وپياده روى هم منافى شرف وآبرويش
نباشد .