شامل سه أقنوم ( 1 ) وجود وعلم وحيات مىباشد كه از آنها باب وابن وروح القدس
تعبير مىشود با حقيقت وفق نمىدهد . ومىگويند جوهر وجود قائم بذات وأقنوم صفت
اوست . وچون يكى را سه قرار دادن مخالف منطق عقلي است ، بعضي در مقام
توجيه بر آمده احتمال داده اند كه مراد از يكى بودن سه أقنوم اين است كه صفات
هامش
( 1 ) براي توضيح عقيدة مسيحيان راجع به تثليث خوب است به كتابهاى دانشمند متتبع مرحوم
" ميرزا محمد صادق فخر الاسلام " ( ره ) مراجعه شود . نظر به اينكه وى أهل البيت بوده نسبت
به عقايد آنان اطلاعات عميقى دارد . نگارنده چند جمله از " كتاب خلاصة الكلامش " را در
اينجا براي خوانندگان محترم نقل مىكند " بدان أيدك الله تعالى إلى الحق وثبتك على الصدق
كه حضرات مسيحية عموما كه اليوم در ربع مسكون سكنى دارند جميع فرق ايشان من دون
استثناء اعتقاد مينمايند كه ذات مقدس حق تعالى جلت عظمته مشتمل بر سه أقنوم ومركب
از سه أقنوم است . أب وابن وروح القدس . ( أقنوم لفظي است سريانى وبه معنى أصل است ) واين
سه أقنوم يك ويك سه است . واين سه متحدند بتوحيد لفظي ، وممتازند به امتياز حقيقي . وعلاقة
اتحاد را هيچ كس نمىداند . واگر كسى سؤال كند كه چگونه سه يك ويك سه مىشود ، در جواب
أو گويند كه اين سرى است از اسرار ذات حق تعالى وهيچ كس عالم به اسرار ذات نيست .
وفهميدن اسرار خارج از عقول است . هر كس نجات مىخواهد بدون تأمل وتعقل حكما وحتما
بايد قبول كند ، چرا كه در إنجيل خدا ذات خود را بدين نحو بيان فرموده است بلكه در تمامى
كتب عهد عتيق وجديد . واين سه خدا در جميع صفات كمال از علم وقدرت وغيره مساوى
وبرابر وبرادر مىباشند وهيچ بزرگى وبرترى بر يكديگر ندارند .
در سؤال وجواب ديني ايشان كه " بسيط صاحب ينگى دنيائى " آن را از انگليسى به فارسي
ترجمه ودر إيران ما طبع ونشر نموده است در صفحه سه ، سؤال وجوابش بدين نحو مذكور است :
سؤال 6 - داراى الوهيت چه كسانند ؟
ج - داراى الوهيت سه كسند . أب وابن وروح القدس واين سه يك خدا ويك ذات
واحدند ودر قدرت وجلال مساويند . انتهى بألفاظه . عبارت فارسي ساده ، محتاج به بيان نيست
وتو مىبينى كه اقرار مينمايند كه خدا يك است وسه . ( زيد هم كوسه است هم ريش پهن ) وما به
الامتياز اين سه خدا اينكه أب خالق است بواسطة ابن . ( أوايل باب أول إنجيل يوحنا ملاحظه
شود ) وخداى ابن منجى است وخداى روح القدس هادي . واگر كسى سؤال نمايد كه آيا هر يك
از سه خدا قادر بر شغل ديگرى هست يا نه جواب سكوت است . خدا در إنجيل اين نحو فرموده
وما هم قبول مىكنيم . ولكن مسلما خداى أب قادر نبود گناه خلق را عفو فرمايد بدون موت
صليبى خداى ابن . ( أبحاث المجتهدين ملاحظه شود ) .
مسلمين بر مسيحيين وارد مىنمايد كه ما به الامتياز از صفات كمال است يا نه ؟ در صورت
أول فاقد آن ، خدا نخواهد بود . ودر صورت ثاني هر يك از آلهة ثلاثة داراى صفات غير كمال
وغير معتبر در ربوبيت خواهند بود .
وأيضا اگر هر يك از آلهة ثلاثة قادر باشند بر شغل ديگرى ، وجود آنهاى ديگر زائد
خواهد بود وبي مصرف . واگر قادر نباشد لازم مىآيد هر سه عاجز باشند . وعجز بر خدا روا نيست .
وأيضا اعتناد مينمايند كه أقنوم اين ابن از أب متولد شد وأقنوم روح القدس از أب وابن در
أزل ( أقنوم روح القدس عقيم است چيزى نزاييده ) بدين معنى كه أب به قوه ايجاد ، مثل خود را
از خود صادر نموده وجدا ساخت . وأب واين مثل خود را از خود صادر نموده وجدا ساختهاند .
ومعنى اينكه نصارى گويند عيسى ابن الله است همين است عيسى را الله بگويند يا ابن الله معنى
يكى است لهذا خدا مىفرمايد : " وقالوا اتخذ الرحمن ولدا لقد جئتم شيئا ادا تكاد السماوات يتفطرن
منه ونتشق الأرض وتخر الجبال هذا ان دعوا للرحمن ولدا وما ينبغي للرحمن ان يتخذ ولدا ان
كل من في السماوات والأرض الا آتى الرحمن عبدا لقد أحصيهم وعدهم عدا " . ( مريم آية 87 إلى
93 ) اگر كسى گويد بنابر اين چرا روح القدس را بنت الله وبنت الابن نگوئيم به اعتبار مقدار
زائيده شده از أب وابن وسبط الله به اعتبار مقدار صادر شده از أب ، وهكذا جرا روح القدس را بنت
نگوئيم نسبت بابن " وابن را أب وأب را جد نسبت به أو . جواب آنست كه قانون مقتضى اين
اطلاقات هست ولكن چون ما تابع إنجيل مىباشيم واين تفصيل در إنجيل وارد نشده لهذا ما
جسارت نمىكنيم كه اين نحو أسماء وألقاب را به خدايان خود بدهيم .
سؤال - در چه زمان ابن از أب وروح از أب وابن متولد شد ؟
ج - در أزل .
س - روح القدس از أب وابن در آن واحد صادر گشت يا در آنات مختلفه ؟
ج - چيزى در اين خصوص در إنجيل بيان نشده .
س - از هر كدام از أب وابن نصف حقيقي روح القدس متولد شد يا كم وزياد ؟
ج - اين تفصيل در إنجيل مفقود وغير موجود است .
س - أب وابن شكم بزا كه دارند چرا أب يك ولد ونصف زاييد وابن نصف ولد ؟
سبب عقم قبل وبعد چه بوده وچه شد ؟
ج - عرض كردم اين تفصيلات در إنجيل نيست وما هم اين گونه سؤال وجواب را صحيح
نمىدانيم . ديگر مأذون نيستى كه اين نحو سؤالات را از ما بكنى . آنچه در إنجيل نيست ما نمىگوييم .
تنبيه - مريميون يكى از فرق نصارى هستند عوض روح القدس أقنوم سوم مريم را دانند
وكاتوليك ها إلى يومنا هذا مريم را مكمله تثليث دانند وأو را والدة الله مىخوانند ودر مقام دعا
چنان كه عنقريب خواهد آمد انشاء الله تعالى گويند اى مادر خدا ما را فرياد رس وقوله تعالى
" وإذ قال الله يا عيسى بن مريم أأنت قلت للناس اتخذوني وأمي الهين من دون الله " ( مائده 116 )
ما را از عقيدة مريميون خبر مىدهد ) .