( 1 ) دشوار است بر او آنچه به رنج و مشقّت افتيد شما در آن « 1 » حريص و خواهان است بر اصلاح حال و نيّت شما به مؤمنان مهربان و بخشنده است پس اگر اعراض كنند كفّار از ايمان « 2 » پس بگو تو ( اى محمد ) كه كافى است مرا خدا نيست خدائى مگر او بر او اعتماد كردهام و اوست پروردگار عرش بزرگ همهء ستايش براى خداست كه رهانيد ما را از گروه ستمكاران ، همهء ستايش « 3 » براى خداست كه برگردانيده و برده است از ما اندوه جهنم « 4 » را بدرستى كه پروردگار ما هر آينه آمرزنده است گناهان را و ثواب و جزا دهنده است فرمانبردارى را ، آن خدائى كه فرود آورده است ما را به سراى جاودانى « 5 » از بخشش و احسان خود كه نمىرسد به ما در آن سراى بلايى و شرّى و نمىرسد به ما در آن هيچ محنت و عذابى همهء ستايش « 6 » براى خداست كه راه نمود ما را به اين مقام « 7 » و نبوديم ما كه راه يابيم به پيش خود « 8 » اگر چنانچه راه نمىنمود ما را خدا ، همهء ستايش « 9 » براى خدا است كه فضيلت و زيادتى داد ما را بر بسيارى از بندگان خود كه فرمانبردارند پس بريده و بر طرف شد پس آن گروهى كه ستم نمودند ( 2 ) و همهء ستايش براى خداى پروردگار عالميان است پس براى خداست ستايش كه پروردگار آسمانها و پروردگار زمين است پروردگار همهء عالميان است و براى اوست بزرگوارى در آسمانها « 10 » و زمين و اوست غلبهكنندهء داناى با حكمت پس تسبيح و تنزيه كنيد « 11 » خدا را تسبيحى لايق به او در هنگامى كه داخل شويد در شام و در وقتى كه داخل شويد در صبح و براى اوست ستايش « 12 » در آسمانها و زمين و نماز گزاريد در وقت عصر « 13 » و در هنگامى كه داخل شويد در وقت ظهر بيرون آورده است زنده را از مرده و بيرون مىآورد مرده را از
هامش
( 1 ) و از تو و از ايمان آوردن به تو رو بگردانند ، يعنى به تو ايمان نياورند . پس بگو تو اى محمد تا به آخر .
( 2 ) از كفر و معاصى و ضلالت .
( 3 ) اين آيه در سورهء فاطر است و اين را مؤمنان مىگويند وقتى كه از صراط رهائى يابند و به روضهء بهشت وارد شوند . و اللَّه يعلم
( 4 ) يا آن كه همهء اندوه را از اندوه دنيا و اهوال قبر و بعثت و حساب
( 5 ) يعنى به بهشت
( 6 ) اين آيه در سورهء اعراف است .
( 7 ) يعنى بهشت .
( 8 ) يعنى بدون توفيق و لطف الهى
( 9 ) اين آيه در سورهء نمل است و گوينده اين قول داود و سليمان هستند كه بر علم و دانش و پادشاهى شكر نمودهاند كه خداى تعالى به ايشان تفضّل نموده بود . و اللَّه يعلم
( 10 ) يعنى هر كس كه در آسمانها و زمين است خداى تعالى را به وصف بزرگوارى مىشناسد و او را بزرگ مىشمارد و اقرار به بزرگوارى او دارد و از جهت او به تكبير مىگويد .
( 11 ) اين آيه در سورهء روم است و بعضى از مفسّران گفتهاند كه مراد خصوص نماز شام و نماز صبح است ، چنانچه در بعضى از احاديث نيز به اين تفسير شده . و اللَّه يعلم
( 12 ) يعنى هر كه در آسمان و زمين است حمد خدا را مىگويد . و اللَّه يعلم
( 13 ) عشا در لغت به معنى بعد از ظهر تا به وقت غروب نيز آمده و بعضى عشا را به نماز خفتن تفسير نمودهاند و آيهء «حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى »را تفسير به نماز عصر كردهاند زيرا كه واسطه است ميان دو نماز نهارى و دو نمازى كه در شب به جاى آورده مىشود يا آن كه مراد از وسطى فضلى باشد زيرا كه افضل است از ساير نمازها چنانچه در احاديث نيز صلاة وسطى را به صلاة عصر تفسير نمودهاند . و اللَّه يعلم