امام در پاسخ فرمود : ما در مورد آنچه از ( وصاياى ) او رسيده اختلاف كرديم نه دربارهء خودش ، امّا شما پس از گذشتن از دريا هنوز پاهايتان نخشكيده بود كه به پيامبر خود گفتيد : « براى ما هم بتى بساز همان گونه كه اين قوم بت پرست ، بتهايى دارند و او فرمود : شما مردمى نادان هستيد » . « 1 » 318 - از امام سؤال شد ، به چه وسيله در ميدان نبرد بر همتايان خود غالب آمدى ؟ فرمود :
من با هيچ كس روبرو نشدم جز اين كه مرا بر ضدّ خودش كمك كرد .
شريف رضى رحمه الله مىگويد : اشاره به اين مىكند كه هيبتش در دلها جاى گرفته بود و مبارزان مقهور هيبت او مىشدند .
319 - به « محمّد بن حنفيّه » فرزندش فرمود :
فرزندم ! از فقر بر تو مىترسم از آن به خدا پناه ببر ! چرا كه فقر دين انسان را ناقص و عقل و انديشهء او را مشوّش و مردم را نسبت به او و او را نسبت به مردم بدبين مىسازد .
320 - امام به كسى كه از آن حضرت مسألهء پيچيدهاى را پرسيد ؛ فرمود :
همواره براى كسب آگاهى ، پرسش كن نه براى بهانه جويى و توليد دردسر ، چرا كه نادانِ آمادهء يادگيرى ، شبيه عالم است ، و عالم و دانشمند خلافگو همچون نادانى است كه بهانه جو و ناراحت كننده است .
321 - ابن عبّاس نظر خود را به عنوان يك مشاور در مسألهاى به محضر امام بيان كرد ، امّا امام با عقيدهء او موافقت نكرد و فرمود : تو حق دارى نظر مشورتى خود را به من بگويى و من روى آن بينديشم و تصميم نهايى بگيرم ، امّا اگر بر خلاف نظر تو تصميم گرفتم ، بايد از من اطاعت كنى ! ( اشاره به اين كه مشاوران تنها حقّ اظهار نظر دارند نه اين كه نظرات خود را بر رهبرشان تحميل كنند ) .
322 - نقل شده هنگامى كه امام از صفّين بازگشت و به كوفه وارد شد ، از محلّهء قبيلهء شباميين عبور فرمود ، مشاهده كرد كه ، زنان بر كشتگان صفّين مىگريند « حرب بن شرحبيل شبامى » كه از سران آن قبيله بود ، به حضور آن حضرت رسيد . امام به او فرمود : آيا زنان شما آن طور كه مىشنوم بر شما چيره شدهاند ؟ آيا آنها را از اين ناله ها باز نمىداريد ؟ « حرب » پياده همراه امام حركت مىكرد ، در حالى كه آن حضرت سوار بود ، به او فرمود : بازگرد چرا كه پياده حركت كردن شخصى مانند تو در ركاب مثل من ، مايهء فتنه و غرور بر والى و ذلّت و خوارى براى مؤمن است .
323 - امام عليه السلام روز جنگ نهروان هنگامى كه از كنار كشتگان خوارج ، مىگذشت ، فرمود :
بدا به حال شما ! آن كس كه شما را فريب داد به شما ضرر زد . به امام عليه السلام عرض شد اى امير مؤمنان چه كسى آنها را فريب داد ؟ فرمود : شيطان گمراهگر و نفس امّاره آنها را به وسيلهء آرزوها فريفت ، راه گناه را بر آنها گشود ، نويد پيروزى به آنها داد و آنها را به جهنّم فرستاد .
هامش
( 1 ) . سورهء اعراف ، آيهء 138 .