« شك » نيز بر چهار شعبه است : بر « مراء و جدال » ، « ترس و وحشت » ، « ترديد » ، و « خودباختگى » آن كس كه « مجادله » و لجاجت در بحث را عادت خويش قرار بدهد ، هرگز از تاريكى شكّ به روشنايى يقين گام نمىنهد ، هركس از آينده بترسد به قهقرا بر مىگردد و آن كس كه در ترديد و دو دلى باشد و نتواند تصميم بگيرد زير سم شيطانها له خواهد شد و آن كس كه در برابر وسايلى كه هلاكت دنيا و آخرت در آن است خودباخته شود ، در هر دو جهان هلاك خواهد شد .
شريف رضى رحمه الله مىگويد : سخن امام عليه السلام هنوز دنباله داشت كه ما براى طولانى نشدن و خارج نشدن از منظور در اين باب - كه جمع آورى سخنان كوتاه امام است - از بقيّه صرفنظر كرديم .
32 - كسى كه كار نيك انجام مىدهد خودش از آن كار بهتر است و انجام دهندهء كار شر ، از آن كار بدتر است ، ( چرا كه آنچه در دل دارند بيش از آن است كه انجام مىدهند ) .
33 - سخاوتمند باش ، ولى اسراف كننده مباش . در زندگى حسابگر باش ولى سختگير مباش .
34 - بهترين غنا و بى نيازى ، ترك آرزوهاست .
35 - كسى كه در انجام كارهايى كه مردم ناخوش دارند ، سرعت داشته باشد مردم دربارهء او آنچه كه نمىدانند مىگويند ( و نسبتهاى ناروا به او مىدهند ) .
36 - كسى كه آرزويش را طولانى كند عملش را بد خواهد كرد .
37 - اين سخن را امام عليه السلام هنگامى فرمود كه در مسير حركتش به شام كدخدايان شهر انبار با او ملاقات كردند ، و به خاطر احترام به امام عليه السلام از مركب پياده شدند و با سرعت به سوى او شتافتند ( و مراسمى كه نشانهء ذلّت در برابر امرا بود انجام دادند .
امام عليه السلام فرمود : اين چه كارى بود كه شما كرديد ؟
عرض كردند : اين آدابى است كه ما اميران خود را با آن بزرگ مىداريم .
امام عليه السلام فرمود : به خدا سوگند با اين عمل زمامداران شما بهرهمند نمىشوند و شما با اين كار در دنيا مشقّت بر خود هموار مىسازيد ، و در قيامت بدبخت خواهيد بود ، و چه زيانبار است مشقّتى كه پشت سر آن مجازات الهى باشد ، و چه پرسود است آرامشى كه با آن امان از عذاب دوزخ باشد .
38 - امام عليه السلام اين سخنان را به فرزندش حسن عليه السلام فرمود :
فرزندم ! چهار چيز و چهار چيز را از من داشته باش ! كه با آن هر كارى بكنى به تو زيان نخواهد رسيد :
بالاترين سرمايه ها عقل است ، بزرگترين فقر حماقت است ، بدترين تنهايى و وحشت ، خودبينى است ، و برترين حسب و نسب اخلاق نيك است .
نهج البلاغة با ترجمه فارسى روان ( فارسى ) — صفحة 741
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٧٤١