البتّه اين كار بر زمامداران سنگين است ! ولى حق ، همهاش سنگين است ! و گاهى خداوند آن را بر اقوامى سبك مىسازد ، اقوامى كه طالب عاقبت نيكند و خويش را به استقامت و بردبارى عادت داده و به راستى وعده هاى خداوند اطمينان دارند .
براى مراجعان خود وقتى مقرّر كن كه به نياز آنها شخصاً رسيدگى كنى ! مجلس عمومى و همگانى براى آنها تشكيل ده و درهاى آن را به روى هيچ كس نبند و به خاطر خداوندى كه تو را آفريده تواضع كن و لشكريان و محافظان و پاسبانان را از اين مجلس دور ساز ! تا هركس با صراحت و بدون ترس و لكنت ، سخنان خود را با تو بگويد ؛ زيرا من بارها از رسول خدا صلى الله عليه و آله اين سخن را شنيدم : « ملّتى كه حقّ ضعيفان از زورمندان در ميان آنان با صراحت گرفته نشود ، هرگز پاك و پاكيزه نمىشود و روى سعادت نمىبيند » سپس خشونت و كندى آنها را در سخن تحمّل كن ، در مورد آنها هيچ گونه محدوديّت و استكبار روا مدار كه خداوند به واسطهء اين كار ، رحمت واسعش را بر تو گسترش خواهد داد و موجب ثواب اطاعت او براى تو خواهد شد . آنچه مىبخشى به گونهاى ببخش كه گوارا باشد ( بى منّت و بى خشونت ) ، و خوددارى از بخشش را با لطف و معذرت خواهى توأم كن !
بدان قسمتى از كارها است كه شخصاً بايد آنها را انجام دهى ، ( و نبايد به ديگران واگذار كنى ) ، از جمله : پاسخ دادن به كار گزاران دولت مىباشد ، در آنجا كه منشيان و دفترداران از پاسخ عاجزند ، و ديگر برآوردن نيازهاى مردم است در همان روز كه احتياجات گزارش مىشود و پاسخ آنها براى همكارانت مشكل و دردسر مىآفريند . ( به هوش باش ! ) كار هر روز را در همان روز انجام ده ، زيرا هر روز كارى مخصوص به خود دارد . بايد بهترين اوقات و بهترين ساعات عمرت را براى خلوت با خدا قرار دهى ! هرچند ، اگر نيّت خالص داشته باشى و امور رعايا روبهراه شود همهء كارهايت عبادت و براى خداست .
از جمله كارهايى كه مخصوصاً بايد با اخلاص انجام دهى اقامهء فرايض است كه ويژهء ذات پاك اوست . بنابراين از بدنت شب و روز در اختيار فرمان خدا بگذار ! و آنچه موجب تقرّب تو به خداوند مىشود ، بطور كامل و بدون نقص و عيب به انجام رسان ، اگر چه خستگى جسمى و ناراحتى پيدا كنى ، و هنگامى كه به نماز جماعت براى مردم مىايستى بايد نمازت نه نفرت آور و نه تضييع كننده باشد ( نه آنقدر آن را طول بده كه موجب تنفّر مأمومين شود و نه آنقدر سريع كه نماز را ضايع كنى ) ، چرا كه در بين مردمى كه با تو به نماز ايستادهاند ، هم بيمار وجود دارد و هم افرادى كه كارهاى فورى دارند ؛ من از رسول خدا صلى الله عليه و آله به هنگامى كه مرا به سوى « يمن » فرستاد پرسيدم : چگونه با آنان نماز بخوانم ؟ در پاسخ فرمود : « نمازى بخوان همچون نمازى كه ناتوانترين آنها مىخواند
نهج البلاغة با ترجمه فارسى روان ( فارسى ) — صفحة 687
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦٨٧