و موجب عمران سرزمينهاى تو و زينت حكومت و رياست تو خواهد بود و از تو به خوبى ستايش مىكنند و در گسترش عدالت از ناحيهء تو با خرسندى سخن مىگويند ، و تو نيز خود در اين ميان مسرور و شادمان خواهى بود . بعلاوه تو مىدانى با تقويت آنها از طريق توسعهء ذخيرهاى كه برايشان نهادهاى اعتماد كنى ، و نيز مىتوانى با اين عمل كه آنها را به عدالت و مهربانى عادت دادهاى ، به آنان مطمئن باشى ؛ چرا كه گاهى براى تو گرفتاريهايى پيش مىآيد كه بايد بر آنها تكيه كنى ، و در اين حال آنها با طيب خاطر ، پذيرا خواهند شد و عمران و آبادى تحمّل همه اينها را دارد و امّا ويرانى زمين تنها به اين علّت است كه كشاورزان و صاحبان زمين فقير مىشوند و بيچارگى و فقر آنها به خاطر آن است كه زمامداران به جمع اموال مىپردازند و نسبت به بقاى حكومتشان بدگمانند و از تاريخ زمامداران گذشته عبرت نمىگيرند .
سپس در وضع منشيان و كارمندانت دقّت كن و كارهايت را به بهترين آنها بسپار و نامه هاى سرّى و نقشه ها و طرحهاى مخفى خود را در اختيار كسى بگذار كه داراى اساسىترين اصول اخلاقى باشد ! از كسانى كه موقعيّت و مقام ، آنها را مست و مغرور نسازد كه در حضور بزرگان و سران مردم ، نسبت به تو مخالفت و گستاخى كنند و در اثر غفلت ، در رساندن نامه هاى كارمندانت ، به تو و گرفتن جوابهاى صحيحش از تو ، كوتاهى ننمايند ، خواه در امورى باشد كه از طرف تو دريافت مىدارند و يا از سوى تو مىبخشند ، بايد قراردادهايى كه براى تو تنظيم مىكنند سست و آسيبپذير نباشد و هرگاه قراردادى به زيان تو باشد از يافتن راه حل عاجز نمانند ، و نسبت به ارزش و منزلت خويش ، در كارها ناآگاه و بىاطّلاع نباشند كه شخص ناآگاه ، از منزلت خويش ، از ارزش و مقام ديگرى ناآگاهتر خواهد بود .
سپس در انتخاب اين منشيان هرگز به فراست و خوشبينى و خوش گمانى خود تكيه مكن ، چرا كه مردان زرنگ ، طريقهء جلب نظر و خوشبينى زمامداران را با ظاهر سازى و تظاهر به خوش خدمتى خوب مىدانند ، در حالى كه در ماوراى اين ظاهر جالب هيچ گونه امانت دارى و خيرخواهى وجود ندارد . بلكه آنها را از طريق پستهايى كه براى حكومتهاى صالح پيش از تو داشتهاند بيازماى .
بنابراين بر كسانى اعتماد كن كه در ميان مردم خوش سابقهتر و در امانتدارى معروفترند و اين خود دليل آن است كه تو براى خدا و كسانى كه والى بر آنان هستى خير خواه مىباشى ، بايد براى هر نوعى از كارها يك رئيس انتخاب كنى ! رئيسى كه كارهاى مهم ، وى را مغلوب و درمانده نسازد و كثرت كارها او را پريشان و خسته نكند و به خوبى بايد بدانى هر عيبى در منشيان تو يافت شود - كه تو از آن بى خبر باشى - شخصاً مسؤول آن خواهى بود ! . . .
نهج البلاغة با ترجمه فارسى روان ( فارسى ) — صفحة 683
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦٨٣