دست اشرار و وسيلهء هوسرانى و دنياطلبى گروهى بوده است .
سپس در كارهاى كارمندانت بنگر ! و آنها را با آزمايش و امتحان به كار وادار ! و از روى ميل و استبداد آنها را به كارى واندار ، زيرا استبداد و تسليم تمايل شدن ، كانونى از شعبه هاى جور و خيانت است ، و از ميان آنها افرادى را كه با تجربهتر و پاكتر و پيشگامتر در اسلامند برگزين ، زيرا اخلاق آنها بهتر و خانوادهء آنها پاكتر و همچنين كم طمعتر و در سنجش عواقب كارها بيناترند .
سپس حقوق كافى به آنها بده زيرا اين كار آنها را در اصلاح خويش تقويت مىكند و از خيانت در اموالى كه زير دست آنهاست بى نياز مىسازد .
به علاوه اين حجّتى در برابر آنهاست ، اگر از دستورات سرپيچى كنند يا در امانت خيانت ورزند ، سپس با فرستادن مأموران مخفى راستگو و باوفا ، كارهاى آنان را زير نظر بگير ! زيرا بازرسى مداوم پنهانى ، سبب مىشود كه آنها به امانت دارى و مدارا كردن به زير دستان ترغيب شوند ! اعوان و انصار خويش را سخت زير نظر بگير ، اگر يكى از آنها دست به خيانت زد و مأموران سرّى تو متّفقاً چنين گزارشى را دادند ، به همين مقدار از شهادت قناعت كن ، و او را زير تازيانهء كيفر بگير ! و به مقدار خيانتى كه انجام داده او را كيفر نما ! سپس وى را در مقام خوارى و مذلّت بنشان ! و نشانهء خيانت را بر او بنه ! و گردنبند ننگ و تهمت را به گردنش بيفكن ! ( و او را به جامعه چنان معرّفى كن كه عبرت ديگران گردد ) .
« خراج » و « ماليات » را دقيقاً زير نظر بگير ! به گونهاى كه صلاح ماليات دهندگان باشد . زيرا در بهبودى وضع ماليات و بهبودى حال ماليات دهندگان ، بهبودى حال ديگران نيز نهفته است . و هرگز ديگران به صلاح و آسايش نمىرسند ، جز اين كه خراج دهندگان در صلاح و بهبودى به سر برند ؛ چرا كه مردم همه ، عيال و نانخور خراج و خراجگزاران هستند . بايد كوشش تو در آبادى زمين بيش از كوشش در جمع آورى خراج باشد ، زيرا كه خراج جز با آبادانى به دست نمىآيد .
و آن كس كه بخواهد ماليات را بدون عمران و آبادانى مطالبه كند ، شهرها را خراب و بندگان خدا را نابود مىسازد ، و حكومتش بيش از مدّت كمى دوام نخواهد داشت . اگر رعايا از سنگينى ماليات و يا رسيدن آفات ، يا خشك شدن آب چشمهها و يا كمى باران و يا دگرگونى زمين در اثر آب گرفتن و فساد بذرها و يا تشنگى بسيار براى زراعت و فاسد شدن آن به تو شكايت آورند ، ماليات را به مقدارى كه حال آنها بهبود يابد تخفيف ده و هرگز اين تخفيف بر تو گران نيايد ، زيرا كه آن ذخيره و گنجينهاى است كه آنها بالاخره آن را در عمران و آبادى كشورت به كار مىبندند
نهج البلاغة با ترجمه فارسى روان ( فارسى ) — صفحة 681
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦٨١