امّا مودّت و محبّت آنان جز با پاكى دلهايشان نسبت به واليان آشكار نمىگردد ، و خيرخواهى آنها در صورتى مفيد است كه با ميل خود گرداگرد زمامداران را بگيرند و حكومت آنها برايشان سنگينى نكند و طولانىشدنمدّت زمامداريشانبراى اين رعايا ناگوار نباشد . ميدان اميد سران سپاهت را توسعه بخش و پى در پى آنها را تشويق كن ! و كارهاى مهمّى كه انجام دادهاند برشمار . زيرا يادآورى كارهاى نيك آنها شجاعانشان را به حركت بيشتر ، وادار مىكند ، و آنان را كه در كار كندى مىورزند به كار تشويق مىنمايد ، إن شاء اللّه .
سپس بايد زحمات هركدام از آنها را به دقّت بدانى ، و هرگز زحمت و تلاش كسى از آنان را به ديگرى نسبت ندهى ، و ارزش خدمت او را كمتر از آنچه هست به حساب نياورى و از سوى ديگر شرافت و آبروى كسى موجب اين نشود كه كار كوچكش را بزرگ بشمارى ، و همچنين حقارت و كوچكى كسى موجب نگردد كه خدمت پر ارجش را كوچك به حساب آورى . مشكلاتى كه در احكام برايت پيش مىآيد و امورى كه بر تو مشتبه مىشود ، به خدا و پيامبرش ارجاع ده ، چرا كه خداوند بزرگ به گروهى كه علاقه داشته ارشادشان كند فرموده : « اى كسانى كه ايمان آوردهايد اطاعت خداوند كنيد و اطاعت پيامبرش و اطاعت اولى الامرى كه از خود شما هستند و اگر در چيزى نزاع كرديد آن را به خدا و رسولش باز گردانيد » . « 1 » بازگرداندن چيزى به خداوند ، متمسّك شدن به قرآن كريم و يافتن دستور از آيات محكم آن است و بازگرداندن به پيامبر صلى الله عليه و آله ، همان تمسّك به سنّت قطعى و مورد اتّفاق آن حضرت است .
سپس از ميان مردم ، برترين فرد ، در نزد خود را براى قضاوت برگزين از كسانى كه مراجعهء فراوان ، آنها را در تنگنا قرار ندهد ، و برخورد مخالفان با يكديگر او را به خشم و كج خلقى وا ندارد . در اشتباهاتش پافشارى نكند ، و بازگشت به حق ، هنگامى كه براى آنها روشن شد ، بر آنها سخت نباشد . طمع را از دل بيرون كرده و در فهم مطالب به اندك تحقيق بدون بررسى لازم اكتفا نكند ، از كسانى كه در شبهات از همه محتاطتر و دريافتن و تمسّك به حجّت و دليل از همه مصرتر باشد . با مراجعهء مكرّر شكايت كنندگان ، كمتر خسته شود و در كشف امور شكيباتر و به هنگام آشكار شدن حق در فصل خصومت از همه قاطعتر باشد . از كسانى كه ستايش فراوان آنها را فريب ندهد و تمجيدهاى بسيار ، آنان را متمايل به جانب مدح كننده نسازد ؛ البتّه اين افراد بسيار كمند . آن گاه با جدّيّت هرچه بيشتر قضاوتهاى قاضى خويش را بررسى كن و در بذل و بخشش به او سفرهء سخاوتت را بگستر ، آنچنان كه نيازمنديش از بين برود و حاجت و نيازى به مردم پيدا نكند و از نظر منزلت و مقام آنقدر مقامش را نزد خودت بالا ببر كه هيچ كدام از ياران نزديكت ، به نفوذ در او طمع نكند ، و از توطئهء اين گونه افراد در نزد تو در امان باشد ، ( و بداند كه موقعيّتش از او بالاتر نيست كه بخواهد از او شكايتى بكند ) .
در آنچه گفتم با دقّت بنگر ! چرا كه اين دين اسير
هامش
( 1 ) . سورهء نساء ، آيهء 59 .