بخيل را در مشورت خود دخالت مده ! زيرا كه تو را از احسان منصرف و از تهيدستى و فقر مىترساند و نيز با افراد ترسو مشورت مكن ! زيرا در كارها روحيهات را تضعيف مىنمايند . همچنين حريص را به مشاورت مگير ! كه حرص به ستمگرى را در نظرت زينت مىدهد . ( همهء آنچه دربارهء اين افراد گفتم ) به خاطر اين است كه بخل و ترس و حرص ، غرايز و تمايلات متعدّدى هستند كه جامع آنها سوءظن به خداى بزرگ است .
بدترين وزرا كسانى هستند كه : وزير زمامداران بد و اشرار پيش از تو بودهاند ، كسى كه با آن گناهكاران در كارها شركت داشته ، نبايد جزو صاحبان سِرّ تو باشد ، آنها همكاران گناهكاران و برادران ستمكارانند ، در حالى كه تو بهترين جانشين را از ميان مردم به جاى آنها خواهى يافت ، از كسانى كه از نظر فكر و نفوذ اجتماعى كمتر از آنها نيستند و در مقابل ، بار گناهان آنها را بر دوش ندارند ، از كسانى هستند كه با ستمگران در ستمشان همكارى نكرده و در گناه شريك آنان نبودهاند .
اين افراد هزينهء شان بر تو سبكتر ، همكاريشان با تو بهتر ، محبّتشان با تو بيشتر و انس و الفتشان با بيگانگان كمتر است . بنابراين آنها را از خواص و دوستان خود و رازداران خويش قرار ده !
سپس ( از ميان اينان ) افرادى را كه در گفتن حق از همه صريحتر و در مساعدت و همراهى نسبت به آنچه خداوند براى اوليايش دوست نمىدارد ، به تو كمتر كمك مىكند ، مقدّم دار ، خواه موافق ميل تو باشد يا نه ، به اهل ورع و صدق و راستى بپيوند و آنان را طورى تربيت كن كه ستايش بى حد از تو نكنند و تو را نسبت به اعمال نادرستى كه انجام ندادهاى تمجيد ننمايند ، زيرا مدح و ستايش بيش از حد ، عجب و خودپسندى به بار مىآورد و انسان را به كبر و غرور نزديك مىسازد .
هرگز نبايد افراد نيكوكار و بدكار در نظرت مساوى باشند زيرا اين كار سبب مىشود كه افراد نيكوكار در نيكيهايشان بى رغبت شوند و بدكاران در عمل بدشان تشويق گردند ، هركدام از اينها را مطابق كارش پاداش ده ! بدان كه هيچ وسيلهاى براى جلب اعتماد والى ، به وفادارى رعيت ، بهتر از احسان به آنها و تخفيف هزينه ها بر آنان و عدم اجبارشان به كارى كه وظيفه ندارند نيست ، در اين راه آنقدر بكوش تا به وفادارى آنان خوشبين شوى ( و بر آنان اعتماد كنى كه ) اين خوشبينى بار رنج فراوانى را از دوشت بر مىدارد .
نهج البلاغة با ترجمه فارسى روان ( فارسى ) — صفحة 673
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦٧٣