امّا كسانى كه به دنيا مغرور شدهاند ، همانند مسافرانى هستند كه در منزلى پرنعمت قرار داشته ، سپس به آنها اعلام مىشود كه بايد به سوى منزلى خشك و خالى از نعمت حركت كنند ، نزد آنان هيچ چيز ناخوشايندتر و ناراحت كنندهتر از مفارقت آنچه در آن بودهاند و حركت به سوى ناراحتيهايى كه بايد تحمّل كنند و در آن قرار گيرند ، نيست ! پسرم ! خويشتن را معيار و مقياس قضاوت بين خود و ديگران قرار بده ! پس آنچه را كه براى خود دوست مىدارى ، براى ديگران دوست دار و آنچه را كه براى خود نمىپسندى ، بر ديگران نيز مپسند ؛ ستم مكن ! همان گونه كه دوست ندارى به تو ستم شود . نيكى كن ، همانطور كه دوست دارى نسبت به تو نيكى كنند ، براى خويشتن چيزى را زشت بدان كه همان را براى ديگرى قبيح مىشمارى ، به همان چيز براى مردم راضى باش كه براى خود مىپسندى ، آنچه نمىدانى مگو ، اگر چه آنچه مىدانى بسيار اندك باشد ! و آنچه را كه دوست ندارى به تو بگويند ، به ديگران نيز مگو . بدان كه عجب و غرور ، ضدّ صواب و راستى ، و آفت عقل است . نهايت كوشش و تلاش را در زندگى داشته باش ! ( و از آنچه به دست آوردهاى انفاق كن ) و براى ديگران اندوخته مكن ! و آن گاه كه در راه راست هدايت يافتى ، در برابر پروردگارت سخت خاضع و خاشع باش .
بدان ! راهى بس طولانى و پر مشقّت در پيش دارى و نيز بدان در اين راه از كوشش صحيح ، تلاش فراوان ، و اندازهگيرى توشه و راحله به مقدار كافى بى نياز نخواهى بود و با توجّه به اينكه بايد در اين راه سبكبار باشى ؛ بيش از تاب و تحمّل خود بار بر دوش مگير ! كه سنگينى آن براى تو و بال خواهد بود .
و هر گاه نيازمندى را يافتى كه مىتواند زاد و توشهء تو را تا رستاخيز بر دوش گيرد و فردا كه به آن نيازمند شوى به تو پس دهد آن را غنيمت بشمار و اين زاد را بر دوش او بگذار و اگر قدرت بر جمع آورى چنين زاد و توشهاى را دارى هر چه بيشتر فراهم ساز و همراه او بفرست ، چرا كه ممكن است روزى در جستجوى چنين شخصى برآيى ولى پيدايش نكنى . هنگامى كه بى نياز هستى اگر كسى قرض بخواهد غنيمت بشمار ، تا در روز سختى و تنگدستى تو ادا نمايد . بدان كه پيش روى تو گردنه هايى صعب العبور وجود دارد كه ( براى عبور از آنها ) سبكباران حالشان به مراتب بهتر از سنگين باران است ، و كندروان حالشان بسيار بدتر از سرعت كنندگان . بدان كه نزول تو سرانجام يا در بهشت است يا در دوزخ . بنابراين براى خويش پيش از رسيدنت به آن جهان وسايلى مهيّا ساز و منزل را پيش از آمدنت آماده نما ، زيرا « پس از مرگ هيچ عذرى پذيرفته نمىشود »
نهج البلاغة با ترجمه فارسى روان ( فارسى ) — صفحة 621
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦٢١