خطبهء 220
اين سخن در توصيف پويندهء راه خداست
عقلش را زنده ساخته و شهواتش را ميرانده است ، تا آنجا كه جسمش به لاغرى گراييده و خشونت و غلظت اخلاقش به لطافت تبديل شده ، برقى پر نور در وجودش درخشيده و راه هدايت را برايش روشن ساخته و در طريق الهى او را به راه انداخته ، همواره در مسير تكامل از بابى به باب ديگر منتقل شده تا به دروازهء سلامت و سراى زندگى جاودانى راه يافته و در جايگاه امن و راحت ، با آرامش و اعتماد ثابت قدم گرديده است . ( اينها همه به خاطر ) آن است كه عقل و قلبش را به كار واداشته و پروردگارش را راضى ساخته است .
خطبهء 221
اين سخن را پس از تلاوت آيات « الْهيكُمُ التَّكاثُرُ * حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقابِرَ » « 1 » بيان فرمود
شگفتا ! چه هدف بسيار دورى ! و چه زيارت كنندگان غافلى ! و چه افتخار موهوم و رسوايى ! به ياد استخوانهاى پوسيدهء كسانى افتادهاند كه سالهاست خاك شدهاند ، آن هم چه يادآورى ؛ آنها با اين فاصلهء بسيار به ياد تفاخر به كسانى افتادند ( كه هيچ گونه سودى به حالشان نخواهد داشت ) آيا به خوابگاه ابدى پدران خويش افتخار مىكنند ؟ و يا با شمارش تعداد مردگان و نابود شدگان خود را بسيار مىشمرند ؟
( گويى ) خواهان بازگشت اجسادى هستند كه تار و پودشان از هم گسيخته و حركاتشان به سكون تبديل يافته ، ( اين اجساد پوسيده ) اگر مايهء عبرت باشند ، سزاوارتر است تا باعث افتخار ! اگر با توجّه به وضع آنان به آستانهء تواضع فرود آيند عاقلانهتر است تا آنان را وسيلهء سر بلندى قرار دهند ! ( امّا ) به آنها با چشمان كم سو نگاه انداختند و در اثر اين كوته بينى در درياى جهل و غرور فرو رفتند .
اگر شرح حال آنان را از عرصههاى ويران آن ديار و خانههاى خالى بپرسند ، پاسخ خواهند داد : در زمين گم شدند ( و بدنهاشان خاك و خاك آنها معلوم نيست در كجا پراكنده و جزء چه موجودى شده است ! ) ، شما نيز بعد از آنان در غرور و جهل قرار گرفتهايد ، بر جمجمهء آنها قدم مىگذاريد
هامش
( 1 ) . « افزونطلبى ( و تفاخر ) شما را به خود مشغول داشته ( و از خدا غافل نموده ) است تا آنجا كه به ديدار قبرها رفتيد « و قبور مردگان خود رابر شمرديد و به آنان افتخار كرديد ! » - سورهء تكاثر ، آيهء 1 و 2 .