و بىگياهترين نقاط زمين و كم فاصلهترين درّهها قرار داد . در ميان كوههاى خشن ، رملهاى فراوان ، چشمههاى كم آب و آباديهاى از هم جدا و پر فاصله ، كه نه شتر و نه اسب و گاو و گوسفند هيچ كدام در آن به راحتى زندگى نمىكند .
سپس آدم عليه السلام و فرزندانش را فرمان داد كه به آن سو توجّه كنند و آن را مركز تجمّع و سر منزل مقصود و بار اندازشان گردانيد ، تا افراد از اعماق قلب به سرعت از ميان فلات و دشتهاى دور و از درون واديها و درّههاى عميق و جزاير از هم پراكندهء درياها ، به آنجا روى آوردند ، تا به هنگام سعى شانه ها را حركت دهند و « لا إله الّا اللَّه » گويان ، اطراف خانه طواف كنند و با موهاى آشفته و بدنهاى پر گرد و غبار به سرعت حركت كنند ، لباسهايى كه نشانهء شخصيّتهاست كنار انداخته و با اصلاح نكردن موها قيافهء خود را تغيير دهند .
اين آزمونى بزرگ ، امتحانى شديد و آزمايشى آشكار و پاكسازى و خالص گردانيدنى مؤثّر است كه خداوند آن را سبب رحمت و رسيدن به بهشتش قرار داده است .
اگر خداوند خانهء محترمش و محلهاى انجام وظايف حج را در ميان باغها و نهرها و سرزمينهاى هموار و پردرخت و پر ثمر ، مناطقى آباد و داراى خانه و كاخهاى بسيار و آباديهاى به هم پيوسته ، در ميان گندم زارها و باغهاى خرّم و پرگل و گياه ، در ميان بستانهاى زيبا و پر طراوت و پر آب ، در وسط باغستانى بهجت زا و جاده هاى آباد قرار مىداد ، به همان نسبت كه آزمايش و امتحان سادهتر بود پاداش و جزا نيز كمتر بود .
و اگر پى و بنيان خانهء « كعبه » و سنگهايى كه در بنا به كار رفته از زمرّد سبز و ياقوت سرخ و نور و روشنايى بود . . . شكّ و ترديد ديرتر در سينه هاى ( ظاهر بينان ) رخنه مىكرد و كوشش ابليس بر قلبها كمتر اثر مىگذاشت و وسوسه هاى پنهانى از مردم منتفى مىگشت .
امّا خداوند بندگانش را با انواع شدايد مىآزمايد و با انواع مشكلات دعوت به عبادت مىكند و به اقسام گرفتاريها مبتلا مىنمايد تا تكبّر را از قلبهايشان خارج سازد و خضوع و آرامش را در جان آنها جايگزين نمايد و تا دروازه هاى فضل و رحمتش را به رويشان بگشايد و وسايل عفو خويش را به آسانى در اختيارشان قرار دهد .
از ستمگرى بر حذر باشيد
زنهار ! زنهار ! شما را به خدا ! از تعجيل عقوبت و كيفر سركشى و ستم بر حذر باشيد و از سرانجام وخيم ظلم و عاقبت سوء تكبّر و خود پسندى ،