6 - شرف الدين احمد بن حسن حنبلى ( متولد 693 ) صورتهاى مختلف مسأله را ذكر كرده و همه آنها را حرام دانسته است .
7 - عماد الدين بن كثير شافعى ( 700 - 774 ) اينها را از اكبر منكرات دانسته و آياتى دالّ بر حرمت آنها ذكر كرده است .
8 - مفصّلترين جوابها از ابن قيم جوزيه حنبلى ( 691 - 751 ) است كه از ص 48 تا 295 كتاب را به خود اختصاص داده و به « كشف الغطاء عن حكم سماع الغناء » موسوم است . بنا بر اين ، كتاب حاضر پاسخ هشت نفر از فقها به استفتايى درباره سماع است اما چون پاسخ ابن جوزيه بسيار مفصل است به نام او چاپ شده است . وى گويد : جوابى اجمالى ذكر مىكنم و آن اينكه همه اينها حرام است و جوابى تفصيلى . و در جواب تفصيلى در چند فصل به تفسير آيات شريفه پرداخته و آنها را بر موسيقى و سماع تطبيق داده و مفصّلا به اتّهامات صوفيه بر علما و فقها پرداخته است و پس از پاسخ آنها گويد : بزرگترين بلاى عالم اسلام همين مسأله سماع صوفيه است .
از ص 144 تا آخر كتاب به صورت مناظره است كه در ابتداى هر بحثى با جملهء « قال صاحب السماع » كلام طرفداران سماع را ذكر كرده و دليل آنها را كه معمولا استشهاد به برخى آيات متشابه قرآن يا روايات و يا كلام بعضى از صوفيه است ، ذكر مىكند و آنگاه با جملهء « قال صاحب القرآن » بتفصيل به جواب و نقد كلام « صاحب السماع » مىپردازد .
مطالعه اين كتاب كه يكى از بهترين تأليفات درباره موسيقى و سماع است براى فهم روايات اهل بيت عليهم السّلام و شناخت مذاهب اهل سنت درباره غنا بسيار مغتنم است . محقّق كتاب آن را بر اساس چند نسخه خطى تصحيح و آيات و روايات و اقوال علما را از منابع اصلى تخريج كرده است كه بدون شك يكى از بهترين نمونه هاى تصحيح انتقادى است .
غنا ، موسيقى ( عربي - فارسي ) — صفحة 2572
مساهمون: مركز تحقيق مدرسة ولي العصر ( عج )
ص٢٥٧٢