غير آن شرائط و در ميان مردمى و محيطى داراى زمينهئى مساعدتر ، مىزيست در شمار كارآزمودهترين سياستمداران و بزرگترين فرمانروايان اسلام محسوب مىگشت .
تا هنگامى كه شواهد بر دورانديشى و قوت تدبير و بلند رأيى كسى چندان فراوانست كه جائى براى مناقشه و ترديد باقى نمىگذارد ، محروميتها و شكستهاى موسمى كه معلول طبيعت زمان و شرائط و اوضاع جارى است نمىتواند نشانهى ضعف وى يا بهانهى انتقاد و ايراد كسان قرار گيرد .
( 1 ) استعدادهاى شخصى هر چند بر اثر محروميتها و شكستها امكان بروز و تجلى كامل نيابند ، ليكن يكباره نيز ميدان عمل را از دست نمىدهند .
به ميدان عمل مبتكرانهاى كه اين بزرگمرد پديد آورد بنگريد و فكر نو او را كه بر اساس حفظ جان تمامى يك ملت در حال و آيندهاش استوار بود ، ملاحظه كنيد و آنگاه ببينيد كه چگونه اين فكر در فقرات قرارداد وى گنجانيده شده و به صورت شرائطى در قبال دشمن درآمده است .
رسائى و زباندار بودن مواد پنجگانهى قرارداد به خوبى نشان مىدهد كه تنظيم كنندهى آن ، به تصادف يا بطور پراكنده و جدا ، موضوعات را كنار هم نچيده ، بلكه با تنظيم و انتخاب اين مواد بهم پيوسته ، هدف و منظور خاصى را تعقيب مىكرده و بعلاوه كوشيده است كه با در نظر گرفتن نزديكترين و عملىترين راهها ، هدف خود را تأمين كند يعنى حق شرعى خود را تثبيت و مقام خود و برادرش را حفظ نمايد ، امور خاندان پيغمبر را تسهيل كرده و جان آنان را محفوظ دارد ؛ امنيت شيعيان خود و پدرش را تضمين كرده و يتيمان و بازماندگان آنها را سامان بخشد و بدين وسيله ثبات و وفاى آنان را پاداشى داده و بعلاوه ، ايمان و يارى و اخلاص آنان را
صلح امام حسن ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 360
مساهمون: السيد الخامنئي
ص٣٦٠