اگر آنها را آشكار كند و شرايط ذمّه را نقض نمايد احترامى براى آنها نيست . و اگر چيزى از اينها براى مسلمان باشد جانى آن را ضامن نمىباشد ، متجاهر باشد يا مستتر .
( 1 )
مسألهء 1 - شرابى كه جهت سركه گرفته مىشود محترم است و ريختن آن جايز نمىباشد
؛ و اگر آن را تلف نمايد ، ضامن مىشود . و همچنين موادّ وسايل لهو و قمار ، محترم است و فقط شكل آنها غير محترم است . و مضمون نمىباشد مگر اينكه ابطال هيئت آنها ملازم اتلاف ماده باشد پس در اين صورت ، ضمانى نيست .
( 2 )
مسألهء 2 - شيشه شراب و همچنين بقيه آنچه كه شراب در آن است ، محترم است
؛ پس در شكستن و اتلاف آنها ضمان است . و همچنين است محلهاى وسايل لهو و محفظهء آنها .
( 3 )
دوّم - اگر گلّه بر زراعت شبانه جنايت كند صاحب گله ضامن است .
و اگر روز باشد ضامن نيست .
اين در وقتى است كه گله به طبيعت خود جنايت كند . و امّا اگر صاحب گلّه آن را در روز به زراعت بيندازد ضامن مىباشد ، همانطورى كه ضمان در شب ثابت است ، در غير موردى كه امر بر خلاف عادت جارى باشد ، مثل اينكه ديوار آسايشگاه گله به زلزله خراب شود و گله خارج شود . يا دزد آن را خارج نمايد پس جنايت كند . بنابراين ، ظاهر در امثال و نظاير آن اين است كه ضمانى بر صاحب گله نمىباشد .
( 4 )
سوّم - ديه سگها - به طورى كه دانستى - ديه مقدرهء شرعى است ، نه آنكه آنها قيمتهاى سگها در زمان تقدير باشد .
پس در اين صورت از ديه تجاوز نمىكند و لو اينكه قيمت آنها بيشتر يا كمتر باشد .
( 5 )
مسألهء 3 - اگر غاصبى آنها را غصب كند پس اگر بعد از غصب ، آنها را تلف نمايد چيزى بر او نيست مگر ديهء مقدره .
و احتمال اينكه اكثر الأمرين - از ديه و از قيمت بازار آنها - بر او باشد ، وجيه نيست . و اما اگر زير دست و در ضمان او تلف شوند ظاهر آن است كه ضمان قيمت بازار بر او مىباشد ، نه ديه مقدره ؛ با اشكالى كه دارد همانطورى كه اگر بر آنها نقص و عيبى وارد شود ارش بر غاصب مىباشد .
( 6 )
مسألهء 4 - اگر بر سگى جنايت كند كه داراى ديه مقدره است ، ظاهرا ضمان دارد
؛ ليكن نسبت ناقص به كامل به حسب قيمت بازار ، ملاحظه مىشود ، پس به اين نسبت از ديه گرفته مىشود .
بنابراين ، اگر فرض شود كه قيمت آن به طور سالم صد دينار و به طور معيوب ده دينار مىباشد عشر آنچه كه مقدر است كم مىشود و باقى را جانى ضامن است .