همچنين است اگر آن را در غير ملكش بدون اذن مالك ، بنا نمايد . اما اگر آن را در ملك خودش به طور مستقيم بنا كند سپس به غير ملكش متمايل شود ، چنانچه قبل از تمكن او از بر طرف كردن آن ، ساقط شود ، ضمانى نيست . ولى اگر از بر طرف كردن آن متمكن باشد ، پس براى ضمان وجهى است . و اگر ديگرى آن را متمايل نمايد ضمان بر او مىباشد ، در صورتى كه مالك متمكن از بر طرف كردن آن نباشد . و اگر متمكن باشد پس ضمان از ديگرى رفع نمىشود ؛ پس آيا بر او ضمان است و ورثه به او رجوع مىكنند و او به متعدّى مراجعه مىنمايد ، يا ضمانى نيست مگر بر متعدّى ؟ دومى بعيد نيست .
( 1 )
مسألهء 9 - اگر به مقدار نياز ، آتشى در ملك خودش روشن كند در صورتى كه احتمال تعدّى ندهد ، بدون اشكال اگر تعدّى اتفاق بيفتد و نفس يا مالى را تلف نمايد ، ضامن نمىباشد .
همانطورى كه اگر از مقدار نيازش زيادتر باشد با علم او به تعدى ، اشكالى در ضمان نيست . و ظاهر آن است كه با علم او به تعدّى اگر چه به مقدار نيازش باشد ، ضمان است ، بلكه ظاهر آن است كه اگر عادة اقتضاى تعدّى داشته باشد در صورتى كه غفلت از آن باشد تا چه رسد به عدم آن ، ضمان مىباشد . و اگر بيشتر از نيازش آتش روشن كند ، چنانچه عادة اقتضا مىكند كه تعدّى در آن نباشد پس به سبب امر ديگرى بر خلاف عادت تعدى اتفاق بيفتد ولى ظنّ تعدّى نداشته باشد ظاهر عدم ضمان است . و اگر تعدى به سبب فعل او باشد ، ضامن است و لو اينكه روشن كردن آتش به حدّ نياز باشد .
( 2 )
مسألهء 10 - اگر آتش را در ملك ديگرى بدون اذن او ، يا در خيابان - نه به مصلحت عابرين - روشن كند آنچه كه از نفوس و اموال در آن مىافتد و تلف مىشود ضامن است
اگر چه آن را قصد نكرده باشد . ولى اگر ديگرى ، مال يا شخصى را در آتش بيندازد ، روشن كنندهء آن ضامن نيست ؛ بلكه ضمان بر كسى كه انداخته مىباشد . و اگر جنايت به سبب كار توليدى او واقع شود كما اينكه آن را روشن نمايد و به محلى كه در آن نفوس و اموال است ، سرايت كند ، ضامن اموال مىباشد . و اما نفوس را پس اگر با عمد بوده و فرار متعذر باشد بر او قصاص است . و با شبه عمد ، ديه در مالش مىباشد . و با خطاى محض پس بر عاقله است . سپس آنچه را كه ما در روشن نمودن آتش ذكر كرديم ، در باز كردن آبها مىآيد .
( 3 )
مسألهء 11 - اگر آشغال منزلش را كه ليز است مانند پوست خربزه ، در خيابان بيندازد ، يا جاده و كوچه را بر خلاف متعارف آبپاشى كند - نه براى مصلحت عابرها - پس انسانى به سبب آن ليز بخورد ضامن است .
ولى اگر عابر عاقل عمدا پايش را روى آن قرار دهد ، وجه ، عدم ضمان است . و اگر حيوان يا ديوانه يا غير مميّزى به سبب آن تلف شود ، ضامن است .