اگر صدمهزننده بميرد در صورتى كه مصدوم در ملك يا در محل مباح يا در راه وسيعى باشد خونش هدر است . و اگر در خيابان تنگى ايستاده باشد پس بدون قصد ، او را صدمه بزند مصدوم ديه او را ضامن است . و همچنين است اگر در آن خيابان تنگ بنشيند پس انسانى به سبب او بلغزد .
ولى اگر قصد صدمه دارد و او داراى چاره مىباشد ، خون او هدر است و ضمان مصدوم بر او است .
( 1 )
مسألهء 15 - در صورتى كه دو حرّ بالغ عاقل به هم بخورند پس هر دو بميرند چنانچه هر دو قصد قتل داشتهاند اين عمد است .
و اگر چنين قصدى نداشتند و كار طورى نيست كه غالبا به قتل برساند ، شبه عمد است و براى ورثه هر كدام آنها نصف ديه او مىباشد و نصف ديگر ساقط مىشود . و هر دو پياده باشند يا سواره ، و يا يكى سواره باشد و يكى پياده ، مساوى مىباشند ، و بر هر يك از آنها نصف ارزش مركوب ديگرى است در صورتى كه با تصادم تلف شود . و بين يكى بودن جنس مركوب و مختلف بودن آن - اگر چه در قوت و ضعف متفاوت باشند - فرقى نمىكند . و بين شدت حركت يكى از آنها - نه ديگرى - يا مساوى بودن حركتشان در صورتى كه صدق تصادم بشود ، فرقى نيست . ولى اگر يكى از آنها كم حركت باشد به طورى كه صدق تصادم نكند بلكه گفته مىشود كه ديگرى به او خورده است بر مصدوم ضمانى نيست ؛ پس اگر اتومبيل كوچكى با سيارهء بزرگى تصادم نمايد حكم همان است كه ذكر شد . بنابراين ، تقاص در ديه و قيمت ، واقع مىشود و صاحب زيادى - اگر باشد - بر تركهء ديگرى رجوع مىكند .
( 2 )
مسألهء 16 - اگر تصادم عمدى نباشد ، به اينكه راه تاريك باشد يا هر دو غافل يا هر دو كور باشند پس نصف ديه هر يك از آنها بر عاقلهء ديگرى است .
و همچنين است اگر هر دو متصادم دو بچه يا دو ديوانه يا يكى از آنها بچه و ديگرى ديوانه باشند در صورتى كه خود آنها سوار شدهاند يا ولى در جايى كه براى او جايز است آنها را سوار كرده . و اگر آنها را بيگانه يا ولىّ در غير مورد جواز يعنى در مورد مفسده ، سوار نمايد پس ديه هر يك از آنها به طور تمام بر كسى است كه آنها را سوار نموده است . و همچنين است قيمت چارپاى آنها اگر تلف شده باشد .
( 3 )
مسألهء 17 - اگر دو حرّ تصادم كنند و يكى از آنها بميرد و قتل شبه عمد باشد ، شخص زنده نصف ديه شخص تلف شده را ضامن است .
و در روايتى است كه شخص باقى مانده تمام ديهء ميّت را ضامن است . ولى در اين روايت ضعف است . و اگر دو زن حامله تصادم كنند ، پس هر دو سقط كنند و بميرند نصف ديهء هر يك از آنها ساقط مىشود و نصف ديگرى ثابت مىماند و نصف ديهء جنين در صورتى كه قتل شبه عمد باشد در مال آنها ثابت مىشود و اگر خطايى باشد پس بر عاقله است .
( 4 )
مسألهء 18 - اگر ديگرى را بخواند و او را از منزلش شبانه خارج كند پس او ضامن مىباشد تا به خانه مراجعت كند .
بنابراين ، اگر مفقود شود و حال او معلوم نباشد ، او ضامن ديهاش است .