اينكه مثلا سرش بزرگ باشد مثل اينكه سر جانى يك وجب و سر مجنى عليه دو وجب باشد و بر او يك وجب جنايت كند ، يك وجب قصاص گرفته مىشود اگر چه تمام سر او را بگيرد . و اگر جراحت زايد بر عضو باشد مثل اينكه در همين فرض دو وجب بر او جنايت نمايد از عضوى به عضو ديگر تجاوز نمىشود پس از گردن يا صورت قصاص گرفته نمىشود بلكه در فرض مسأله به اندازهء يك وجب قصاص مىگيرد و براى بقيه ديه به نسبت مساحت در صورتى كه براى عضو ، ديهاى تعيين شده باشد گرفته مىشود و گرنه ارش به حكومت شرعى تعيين مىشود . و همچنين تكميل ناقص با جاى ديگرى از عضو جايز نمىباشد . و اگر بر عكس عضو مجنى عليه كوچك باشد پس به اندازهء يك وجب بر او جنايت كند و آن تمام سرش را مثلا بگيرد در قصاص ، تمام سر جانى را جراحت نبايد بگيرد بلكه به اندازهء يك وجب قصاص مىكند اگر چه يك وجب ، نصف مساحت سر او باشد .
( 1 )
مسألهء 16 - اگر تمام سر او را به سفيدى استخوان برساند به اينكه پوست و گوشت تمام سر او را بكند پس براى مجنى عليه همان كندن تمام پوست و گوشت سر ثابت است
، در صورتى كه سر آنها در مساحت مساوى باشد . و اختيار دارد از هر طرف كه بخواهد ابتدا نمايد . و همچنين است اگر سر مجنى عليه ، بزرگتر باشد ، ليكن در مقدار زيادى ، به تقسيط بر مساحت زخم موضّحه ، براى او غرامت مىباشد . و اگر كوچكتر باشد به اندازه مساحت جنايت او ، از جانى قصاص مىگيرد و تمام سر او ، سلاخى نمىشود . و اگر سر او را بشكند پس در قسمتى از آن موضحه ايجاد نمايد او حق ديهء موضحه را دارد . و اگر قصاص بخواهد در موضحه و بقيه ، استيفا مىكند .
( 2 )
مسألهء 17 - در قصاص گرفتن در اعضا - غير از آنچه كه گذشت - هر عضوى كه به راست و چپ تقسيم مىشود مانند دو چشم ، دو گوش ، دو بيضه ، دو سوراخ بينى و مانند آنها ، يكى از آنها به ديگرى قصاص نمىشود
؛ پس اگر چشم راست او را در بياورد از چشم چپ او قصاص نمىشود . و همچنين است در غير آنها . و هر چيزى كه در آن اعلى و اسفل است بايد در قصاص ، محل آن رعايت شود ؛ پس اسفل به اعلى قصاص نمىشود مانند دو پلك چشم و دو لب .
( 3 )
مسألهء 18 - در گوش قصاص است ، كه راست به راست و چپ به چپ قصاص مىشود .
و گوش آدم كوچك و بزرگ و گوش سوراخ با سالم در صورتى كه سوراخ آن به طور متعارف باشد و گوش كوچك و بزرگ و كر و شنونده و چاق و لاغر ، مساوى مىباشد . و آيا گوش سالم به گوش شكافدار و همچنين گوش سالم به گوش سوراخدار ، به طورى كه غير متعارف باشد به حدى كه عيب شمرده شود ، قصاص مىشود يا تا حدّ شكافتگى و سوراخ قصاص مىشود و در بقيه ، ارش مىباشد يا با ردّ ديهء شكافتگى ، قصاص مىشود ؟ وجوهى است كه آخرى بعيد نمىباشد . و اگر قسمتى از آن را قطع كند ، قصاص ، جايز است .