عضو داخل در نفس شده است ؟ اقوى جواز گرفتن و وجوب اعطا است ، البته اگر جراحتها سرايت كند ، برگرداندن زياده بر نفس ، واجب است .
( 1 )
مسألهء 11 - در صورتى كه اراده گرفتن قصاص شود بايد مو را از محلّ بتراشد
اگر از آسانى استيفا يا استيفاى به حد آن ، جلوگيرى مىكند ، و جانى به چوب يا مانند آن بسته مىشود به طورى كه متمكن از اضطراب نباشد سپس با نخ و مانند آن اندازهگيرى مىشود و دو طرف آن در محلّ قصاص گرفتن ، علامتگذارى مىشود سپس از يكى از دو علامت تا ديگرى شقّ مىشود . و اگر جرح جانى داراى عرض باشد ، عرض آن هم اندازهگيرى مىشود . و اگر استيفا ، به طور يكدفعهاى بر جانى مشقت داشته باشد استيفاى آن در چند دفعه جايز است . و آيا اين جايز است حتى با عدم رضايت مجنى عليه ؟ در آن تأمل است .
( 2 )
مسألهء 12 - اگر جانى اضطراب پيدا كند پس قصاصگيرنده در جرحش به جهت اضطراب او ، زياد بنمايد چيزى بر او نمىباشد .
و اگر بدون اضطراب يا بدون استناد به اضطراب زياد نمايد ، چنانچه از عمد باشد ، از او قصاص گرفته مىشود و گرنه ديه يا ارش بر او مىباشد . و اگر جانى ادعاى عمد نمايد و مباشر ، آن را انكار كند . قول ، قول او است . و اگر مباشر ادعاى خطا نمايد و جانى آن را انكار كند . گفتهاند : قول ، قول مباشر است ولى در آن تأمل است .
( 3 )
مسألهء 13 - تأخير قصاص در عضو ، در گرماى شديد و سرماى شديد در صورتى كه ترس از سرايت باشد واجب است
و در غير اين مورد ، از جهت ارفاق به جانى مىباشد . و اگر در اين فرض ، مجنى عليه ، راضى نباشد در جواز تأخير نظر است .
( 4 )
مسألهء 14 - قصاص گرفته نمىشود مگر با آهنى كه تيز و غير مسموم و همچنين غير كند كه براى قصاص مثل او مناسب باشد .
و تعذيب او بيشتر از آنچه كه او را عذاب داده جايز نيست ؛ پس اگر چشم او را با وسيلهاى درآورده كه در كندن و بيرون آوردن آن آسمان بوده ، در آوردن آن با وسيلهاى كه تعذيب بيشتر دارد ، جايز نمىباشد ، و كندن با دست در صورتى كه جانى ، آن را با دستش كنده باشد يا كندن با دست آسانتر باشد جايز مىباشد . و بهتر است كه مجنى عليه مراعات آسانى را بنمايد ؛ اگر چه براى او مماثله جايز مىباشد . و اگر تجاوز كند و به وسيله چيزى كه موجب تعذيب است و از آنچه كه جانى به او انجام داده ، سختتر باشد قصاص نمايد والى حق دارد او را تعزير كند ، و چيزى بر او نيست . و اگر به مقدارى تجاوز كند كه موجب قصاص شود ، از او قصاص گرفته مىشود ، يا به مقدارى كه موجب ارش يا ديه باشد ، از او گرفته مىشود .
( 5 )
مسألهء 15 - اگر جرح ، همهء عضو جانى را بگيرد با اينكه در مجنى عليه كمتر باشد
به جهت