نمودند صحيح است . ولى اشبه آن است كه ما ذكر كرديم .
( 1 )
مسألهء 3 - اگر يكى از آنها شهادت بدهد كه او در صبح به حدّ نصاب دزدى كرد و ديگرى شهادت دهد كه در شب به حدّ نصاب دزدى كرد ، دستش قطع نمىشود
و به ردّ مال محكوم نمىشود . و همچنين است اگر ديگرى بگويد : همين نصاب را بعينه شب دزديد .
( 2 )
مسألهء 4 - اگر هر دو شاهد در كارى متفق باشند ولى در زمان يا مكان يا وصف آن به آنچه كه موجب تغاير دو فعل باشد اختلاف كنند ، شهادت آنها كامل نيست
؛ كما اينكه اگر يكى از آنها بگويد : لباس را در بازار دزديد و ديگرى بگويد لباس را در خانه دزديد . يا يكى از آنها بگويد يك دينار عراقى دزديد و ديگر بگويد يك دينار كويتى دزديد . يا يكى از آنها بگويد صبح يك دينار دزديد و ديگرى بگويد شب پس در صورت اختلاف ، دست او قطع نمىشود و عزم ثابت نمىگردد ؛ مگر اينكه مدعى با هر يك از آنها قسم بخورد پس بايد همه را غرامت بدهد . و اگر شهادت آنها تعارض نمايند ، ساقط مىشوند و چيزى به آنها ثابت نمىشود و لو اينكه با قسم باشد . و همچنين است اگر دو بيّنه تعارض كنند ، بنابر اشبه ، ساقط مىشوند :
كما اينكه اگر يكى از آنها شهادت بدهد به اينكه او اين لباس را اول ظهر روز جمعه در نجف دزديده است و ديگرى شهادت بدهد كه عين همين لباس را اول همين روز در بغداد دزديده است ، چيزى از قطع دست و غرامت به وسيلهء آنها ثابت نمىشود .
( 3 )
مسألهء 5 - اگر يكى از آنها شهادت بدهد كه او اين لباس را اول ظهر در اين روز ، به يك دينار فروخت و ديگرى شهادت بدهد كه او اين لباس را اول ظهر به دو دينار فروخت ثابت نمىشود
و هر دو ساقط مىگردند ، و بعضى گفتهاند كه : او حق مطالبه به هر كدام از آنها را كه بخواهد - با قسم - دارد . ولى در آن ضعف است . و اگر براى او با هر يك ، شاهد ديگرى شهادت بدهد ، بعضى گفتهاند كه : دو دينار ثابت مىشود . ولى اشبه سقوط هر دو مىباشد . و همچنين است اگر يكى به اقرار به هزار و ديگرى به دو هزار در يك زمان شهادت بدهند هر دو ساقط مىشوند . و بعضى گفتهاند كه : به سبب آنها هزار ثابت مىشود و ديگرى به انضمام قسم به دومى ثابت مىشود . ولى اين ضعيف است . پس ضابطه اين است كه در هر موردى كه تعارض واقع شود هر دو متعارض ساقط مىشوند - بيّنه باشند يا شهادت واحده باشد - و با عدم تعارض ، به بيّنه عمل مىشود و دعوى با يك شاهد و قسم مدعى ، ثابت مىشود .
( 4 )
مسألهء 6 - اگر هر دو نزد حاكم شهادت بدهند و قبل از اينكه حكم به آنها نمايد هر دو بميرند يا ديوانه شوند يا بيهوش شوند ، به شهادت آنها حكم مىشود .
و همچنين است اگر هر دو شهادت بدهند سپس تزكيه شوند بعد از پيدا شدن آن عوارض ، حكم به آنها بعد از تزكيه مىكند . و همچنين است اگر شهادت بدهند سپس قبل از حكم فاسق يا كافر شوند به آنها حكم مىكند ،