شرايط بر تمام مردم ، از همهء ملل قبول مىشود . و شهادت حربى مطلقا قبول نمىشود . و آيا شهادت هر ملتى بر ملتشان قبول مىشود ؟ روايتى در آن هست و شيخ قدّس سرّه به آن عمل نموده است .
( 1 ) چهارم - عدالت است ؛ و آن ملكهاى است كه از معصيت خداى متعال بازمىدارد . پس قبول نيست شهادت فاسق - و او مرتكب گناه كبيره يا مصرّ بر گناه صغيره است - بلكه مرتكب گناه صغيره هم ، بنابر احوط اگر اقوى نباشد . بنابراين ، شهادت مرتكب گناه صغيره قبول نمىشود مگر با توبه و ظهور عدالت .
( 2 )
مسألهء 1 - شهادت هر كسى كه در چيزى از اصول عقايد مخالف است قبول نمىشود .
بلكه شهادت كسى كه منكر ضرورى اسلام شود ، قبول نمىباشد ، مانند كسى كه نماز يا حج يا مانند اينها را انكار نمايد ؛ اگر چه بگوييم - در صورتى كه به شبهه باشد - كافر نمىباشد . و شهادت كسى كه مخالفت در فروع دارد قبول مىباشد اگر چه به شبهه ، مخالف اجماع باشد .
( 3 )
مسألهء 2 - شهادت قاذف ، با عدم وجود هيچ يك از لعان يا بينه يا اقرار كسى كه مورد قذف قرار گرفته است قبول نيست
، مگر وقتى كه توبه نمايد ، و حدّ توبهاش اين است كه نزد كسى كه نزد او قذف نموده يا نزد گروهى از مسلمين يا نزد هر دوى آنها خودش را تكذيب نمايد . و اگر در واقع صادق باشد در تكذيب خودش ، توريه نمايد ؛ پس اگر خود را تكذيب كرد و توبه نمود در صورتى كه صلاحيت پيدا كند شهادتش قبول است .
( 4 )
مسألهء 3 - نگهداشتن كبوتر جهت انس و انفاذ نامهها و جوجهكشى و پراندن به هوا و بازى ، حرام نيست .
البته بازى با آنها مكروه است ؛ پس شهادت كسى كه آنها را نگهداشته و با آنها بازى مىكند ، قبول است . و امّا بازى با شرطبندى و مسابقه ، قمار و حرام است و شهادت كسى كه چنين كند قبول نمىباشد .
( 5 )
مسألهء 4 - شهادت صاحبان شغلها و صنعتهاى مكروه مانند بيع صرف و بيع كفنها و صنعت حجامت و حياكت و مانند اينها و همچنين شهادت صاحبان بيماريهاى خبيث ، مانند جذامدار و برص دار ردّ نمىشود .
( 6 ) پنجم - پاكى ولادت داشتن ؛ بنابراين ، شهادت ولد الزنا اگر چه اظهار اسلام نمايد و عادل باشد قبول نيست . و آيا شهادت او در چيزهاى كوچك قبول مىشود ( يا نه ) ؟ بعضى گفتهاند :
بلى . ولى اشبه عدم قبول است . و اما اگر حال او مجهول باشد پس اگر به فراشى ملحق باشد شهادتش قبول است اگر چه زبانها به او نسبتى داده باشند . و اگر حالش مطلقا مجهول باشد و فراشى براى او معلوم نباشد در قبول شهادتش اشكال است .