واجب است كه از آرام و آسانترين درجهء گفتار شروع نمايد و اگر تأثير نكرد به درجهء شديدتر از آن با احتمال تأثير ، منتقل شود و تجاوز كردن جايز نيست ، مخصوصا اگر مورد طورى باشد كه فاعل ( منكر ) با گفتن آن هتك مىشود .
( 1 )
مسألهء 4 - اگر از بين بردن منكر و برپا داشتن معروف ، متوقف بر غليظ نمودن گفتار و شدت به خرج دادن در امر و تهديد و ترساندن بر مخالفت آن باشد
جايز است ، بلكه با اجتناب از دروغ ، واجب مىباشد .
( 2 )
مسألهء 5 - جايز نيست كه انكار را همراه با حرام و منكر نمايد
مانند ناسزا و دروغ و اهانت ، ولى اگر منكر از مواردى باشد كه شارع مقدس به آن اهتمام دارد و در هر حال راضى به حصول آن نمىباشد مانند قتل نفس محترم و ارتكاب زشتيها و كبائر مهلكه ، جايز مىباشد . بلكه جلوگيرى و دفع آن واجب است و لو اينكه مستلزم مانند آنچه ذكر شد ( دروغ و اهانت و . . . ) باشد در صورتى كه منع آن متوقف بر اينها باشد .
( 3 )
مسألهء 6 - اگر بعضى از مراتب گفتار از جهت اذيّت و اهانت كمتر از آنچه كه در مرتبهء اوّل ذكر شد باشد
واجب است به آن اكتفا نمايد و مقدم بر آن مىباشد ، پس اگر وعظ و ارشاد با زبان نرم و روى باز ، فرضا مؤثر يا محتمل التأثير باشد و اذيتش از ترك رابطه و اعراض از او و مانند اينها كمتر باشد ، تعدّى از آن به اينها جايز نيست ، و افراد آمر و مأمور جدّا مختلف مىباشند ؛ پس چه بسا شخصى كه اهانت و اذيت اعراض و ترك رابطه كردن او از جهت سنگينتر و شديدتر از قول و امر و نهيش مىباشد .
بنابراين آمر و ناهى بايد ملاحظهء مراتب و افراد را بنمايند ، و كار را از مختصر شروع نمايند تا به مرحلهء قوىتر از آن برسد .
( 4 )
مسألهء 7 - اگر فرضا بعضى از درجات مرتبهء اوّل با بعضى از مراحل مرتبهء دوّم مساوى باشد
، ترتيبى بين اين دو مرتبه نيست ؛ بلكه بين آنها مخيّر است . پس اگر فرض شود كه اعراض و امر در ايذاء مساويند ، و بداند يا احتمال دهد كه هر دو مؤثرند . بين آنها مخيّر است و انتقال به مرحلهء شديدتر جايز نيست .
( 5 )
مسألهء 8 - اگر احتمال بدهد كه با جمع نمودن ميان بعضى از درجات مرتبه اوّل يا مرتبهء دوّم [ اثر مىكند ]
يا با جمع نمودن تمام درجات مرتبهء اوّل يا مرتبهء دوّم - در جايى كه جمع ممكن مىباشد - يا جمع نمودن بين مرتبهء اوّل و دوّم در حدى كه ممكن است ، اثر مىكند و مطلوب حاصل مىشود ، جمع كردن مقدارى كه ممكن است واجب مىباشد . پس اگر بداند بعضى از مراتب اثر ندارد ولى احتمال دهد كه جمع كردن بين درهم كشيدن صورت و عبوسى و ترك رابطه و انكار زبانى كه همراه با درشت نمودن صدا و تهديد و بلند كردن صدا و ترساندن و مانند اينها ، اثر مىبخشد ،