اعراب :
هذا عَذْبٌ فُراتٌ : مبتداء و خبر در محل نصب و حال و همچنين « مِلْحٌ أُجاجٌ » ذو الحال « مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ » است . مُبَشِّراً وَ نَذِيراً : حال . مَنْ شاءَ : مستثنى است و مستثنى منه « كم » است . أَنْ يَتَّخِذَ : در محل نصب و مفعول « شاء » . الَّذِي لا يَمُوتُ : در محل جر يا نصب . الرحمن : مبتداء ( خبر آن فاسأل ) يا خبر مبتداء محذوف يا بدل از ضمير « استوى » يا فاعل « استوى » .
مقصود :
وَ لَوْ شِئْنا لَبَعَثْنا فِي كُلِّ قَرْيَةٍ نَذِيراً : اگر ميخواستيم در هر قريهاى ترسانندهاى مبعوث مىكرديم تا آنها را بترساند . ولى ما ترا كه منزلتت بزرگ است براى همهء قريهها برگزيديم . برخى گويند : يعنى ما قدرت داريم كه ترسانندگان را ميان آنها تقسيم كنيم ، هم چنان كه باران را تقسيم مىكنيم . لكن كارهاى ما مطابق عاليترين مصلحتهاست . از اين جهت ترا بسوى همهء مردم مبعوث كرديم . فَلا تُطِعِ الْكافِرِينَ : كافران را در آنچه از تو ميخواهند كه با آنها نرمى كنى و در برابرشان تسليم شوى ، اطاعت نكن . وَ جاهِدْهُمْ بِهِ جِهاداً كَبِيراً : و در راه خدا بوسيلهء قرآن با آنها جهادى شديد كن . از اين آيه بر مىآيد كه بهترين و بزرگترين جهاد در پيشگاه خدا ، جهاد كسانى