وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ
: اى محمد ، به ياد آور هنگامى را كه بفرشتگان گفتيم : آدم را سجده كنيد . آنها سجده كردند ، اما شيطان سجده نكرد .
اين آيه را قبلا تفسير كردهايم .
تكرار اين مطلب در قرآن مجيد ، براى نتيجههاى مختلفى است كه در هر مورد ، از آن گرفته شده است .
كانَ مِنَ الْجِنِّ
: ابليس از جن بود . برخى معتقد بودند كه وى از جن نيست . از اين جمله ، استفاده مىشود كه وى از جن است . بنا بر اين ، جن ، غير از ملائكه و غير از انسان است .
كسانى كه ابليس را از ملائكه ميدانند مىگويند : منظور اين است كه ابليس از چشمها پنهان است .
برخى گفتهاند : به گروهى از ملائكه كه خازن « جنان » ( يعنى بهشتها ) هستند ، جن گفته مىشود بنا بر اين نام آنها را به « جنان » اضافه كردهاند ، چنان كه مىگويند :
كوفى و بصرى و افرادى را كه در اين دو بلد زندگى ميكنند اضافهء به آنها ميكنند .
كسانى كه ابليس را غير از فرشتگان ميدانند ، اين استدلالها را نپذيرفته ، گويند : هر گاه « جن » گفته شود ، نوع ديگرى از مخلوقات ، بذهن مىآيد ، نه ملائكه .
فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ
: ابليس از فرمان خدايش خارج گرديد .
اكنون مشركين را مخاطب ساخته ، مىفرمايد :
أَ فَتَتَّخِذُونَهُ وَ ذُرِّيَّتَهُ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِي وَ هُمْ لَكُمْ عَدُوٌّ
: آيا از فرمان ابليس و فرزندان او پيروى كرده ، آنها را رهبر خود قرار ميدهيد و با اطاعت آنها نسبت به - آنها اظهار دوستى مىكنيد و از اطاعت من خوددارى ميكنيد ؟ مگر نميدانيد كه آنها دشمن شما هستند ؟ ! آدم عاقل ، از دشمن فرار مىكند .
اين جمله ، به صورت استفهام است ، اما منظور انكار و سرزنش است .
مجاهد گويد : شيطانها فرزندان ابليس هستند .