« حَقَّ عَلَيْهِمُ الضَّلالَةُ »
است . فراء « فريقا » اول را حال از « تعودون » و دوم را عطف بر آن دانستهاند .
مقصود
قبلا بيان فرمود كه به فحشاء - كه نام جامع همهء زشتىهاست - امر نميكند .
اكنون اين نكته را بيان مىكند كه امر مىكند به قسط - كه نام جامع همهء نيكيهاست - مىفرمايد :
قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ
: مجاهد و سدّى و اكثر مفسران قرآن گويند : يعنى خداوند به عدالت و راستى امر كرده است . ضحاك گويد : يعنى به توحيد امر كرده است . ابن عباس گويد : يعنى به « لا إله الا اللَّه » امر كرده است . ابو مسلم گويد : يعنى به طاعات و قرب به خدا امر كرده است .
وَ أَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ
: در اينباره چند وجه گفته شده است :
1 - مجاهد و سدّى و ابن زيد گويند : يعنى در هر مسجدى كه نماز بخوانيد ، مستقيم به طرف قبله رو كنيد 2 - جبائى و . . . گويند : يعنى در اوقات نماز بكعبه كه خداوند امر كرده است رو كنيد 3 - فراء و مغربى گويند : مقصود اين است كه بهر مسجدى رسيديد ، نماز بخوانيد و نگوييد : در مسجد خودمان نماز مىخوانيم 4 - نماز جماعت را كه اكثر مستحبّ و اقل واجب ميدانند ، در مسجد بخوانيد 5 - ربيع گويد : يعنى نماز را - خالصاً - براى خدا بخوانيد و بتها را شريك او قرار ندهيد .
وَ ادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ
: در اينجا دستور مىدهد كه انسان بدرگاه خدا از روى اخلاص ، نيايش كند . برخى گفتهاند : يعنى : خدا را از روى اخلاص عبادت كنيد .
كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ
: در بارهء ارتباط اين قسمت به سابق چند وجه گفتهاند :
1 - يعنى خدا را از روى اخلاص بخوانيد كه سر انجام مبعوث مىشويد و جزاى شما داده مىشود ، هر گاه از نظر عقلى تصور اين مطلب براى شما دشوار باشد ، به آغاز آفرينش و پيدايش خود توجه كنيد و بدانيد كه همانطورى كه خداوند شما را آفريد و از بيابان بىحد و مرز عدم بگلزار هستى آورد ، بار ديگر پس از مرگ ، بكالبد خاكى شما حيات