مقصود
فَدَلَّاهُما بِغُرُورٍ
: شيطان آنها را فريفت و در درهء بدبختى پرتاب كرد و از آن مقام و مرتبهء و الا دور گردانيد .
فَلَمَّا ذاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُما سَوْآتُهُما
: همين كه اندكى از آن درخت چشيدند و خوردند ، عورت آنها براى يكديگر ظاهر شد . كلبى گويد : همين كه از درخت ممنوع خوردند ، لباس از تن آنها فرو ريخت و عورتشان ظاهر شد و از يكديگر خجل شدند . از اين آيه بر مىآيد كه چشيدن چيز حرام جايز نيست .
وَ طَفِقا يَخْصِفانِ عَلَيْهِما مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ
: زجاج گويد : يعنى برگهاى درختان را روى هم مىگذاشتند و عورت خود را بوسيلهء آن مىپوشيدند . قتاده گويد : برگهاى درخت انجير را به يكديگر وصل و براى خود لباسى - باندازهء پوشش عورت - فراهم كردند .
در اينباره در سورهء بقره گفتهايم كه : مصلحت اين بود كه چنين صحنهاى براى آدم و حوا پيش آيد و از بهشت خارج شوند . اخراج آنها از بهشت كيفر آنها نبود ، زيرا انبيا گناهى نمىكنند كه سزاوار كيفر شوند .
وَ ناداهُما رَبُّهُما أَ لَمْ أَنْهَكُما عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ وَ أَقُلْ لَكُما إِنَّ الشَّيْطانَ لَكُما عَدُوٌّ مُبِينٌ
: خداوند به آنها ندا كرد : مگر شما را از خوردن اين درخت منع نكردم و مگر بشما نگفتم كه شيطان دشمن آشكار شماست ؟ !
قالا رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا
: آنها در جواب نكوهش پروردگار ، عرضه داشتند :
پروردگارا ما بخويشتن ظلم كرديم . منظور از ظلم در اينجا اين است كه ترك مستحبى كرديم و از ثواب آن محروم شديم . برخى گفتهاند : مقصود از ظلم گناه صغيره است . اين مطلب در صورتى صحيح است كه اثر گناه صغيره ، كم شدن ثواب باشد . چنان كه عقيدهء بعضى همين است . اما اگر قائل شويم كه گناه صغيره هم بدون اينكه چيزى از ثواب كم كند ، كيفر دارد ، اين معنى صحيح نيست ، زيرا مسلم است كه آدم و حوا سزاوار كيفر نشده بودند . اينكه گفتند : به خود ظلم كردهايم ، بخاطر اين است كه هر كه از لحاظ دينى مقامش عاليتر و در اين بزم مقربتر باشد ، در برابر لغزشها بيشتر دچار ندامت مىشود .