در بارهء جماعتى از صحابه ، مثل : حمزه ، جعفر ، مصعب بن عمير و عمار و . . . نازل شده است انس بن مالك گويد : جماعتى نزد پيامبر گرامى شرفياب شده ، گفتند : ما گرفتار گناهان بسيارى شدهايم . پيامبر در جواب آنها سكوت كرد و اين آيه نازل شد . برخى گفتهاند :
در بارهء توبه كاران نازل شده است . در روايتى از امام صادق عليه السلام همين قول تاييد شده است .
مقصود
اكنون خداوند متعال پيامبر خود را امر مىكند كه در برابر مؤمنين تعظيم كند .
مىفرمايد :
وَ إِذا جاءَكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِآياتِنا فَقُلْ سَلامٌ عَلَيْكُمْ
. هر گاه مردمى كه به آيات ما ايمان دارند ، نزد تو بيايند ، بگو : سلام بر شما . دربارهء اين آيه چند وجه گفتهاند :
1 - دستور مىدهد كه پيامبر بر آنها سلام كند . بنا بر اين منظور تحيت آنهاست از جانب خداوند بر زبان پيامبر .
2 - دستور مىدهد كه پيامبر بر آنها سلام كند و بدينوسيله آنها را گرامى بدارد .
3 - دستور مىدهد كه عذر آنها را بپذيرد و آنها را به سلامت از آنچه عذر آن را خواستهاند ، بشارت دهد . وجه اول از حسن ، وجه دوم از جبايى و وجه سوم از ابن عباس است .
كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ
: خداوند با تاكيد هر چه بيشتر بر خود واجب كرده است ، رحمت را . بديهى است كه خداوند چيزى نمىنويسد . تعبير نوشتن براى اين است كه مردم مىبينند چيزى كه بايد براى بعد نگهدارى شود ، نوشته مىشود .
خداوند هم كه رحمت خود را براى نيكان ذخيره كرده ، مىگويد : پروردگار شما بر خويشتن نوشته است كه رحمت خود را شامل حال شما كند . برخى گويند : منظور اين است كه در لوح محفوظ نوشته است در اينباره در اول سوره گفتگو كردهايم .
أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْكُمْ سُوءاً بِجَهالَةٍ ثُمَّ تابَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
:
در اينجا وعده مىدهد كه رحمت خدا شامل حال آنان مىشود كه از روى جهالت ،