وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسائَلُونَ بِهِ وَ الْأَرْحامَ
: در بارهء معناى اين جمله دو قول است .
1 - مقصود اين است كه شما در تقاضاهايى كه از يكديگر داريد ، نام خدا را مىبريد و مخاطب را براى كمك و ترحم ، به ياد خداوند مىاندازيد . اين معنى از حسن و ابراهيم است و بنا بر اين الارحام عطف بر محل جار و مجرور است . يعنى :
همانطورى كه خدا را در گفتارتان تعظيم و احترام مىكنيد ، از راه طاعت نيز ، تعظيم كنيد .
2 - يعنى از خدايى بپرهيزيد كه حقوق و حوائج فردى و اجتماعى خود را بوسيلهء او طلب مىكنيد و بترسيد از قطع صلهء رحم . بنا بر اين معنى ، « الارحام » عطف بر اللَّه است . اين معنى از ابن عباس و قتاده و مجاهد و ضحاك و ربيع است .
و از امام باقر ( ع ) نيز روايت شده و دليل است بر وجوب صلهء رحم . مؤيد آن روايتى است كه از پيامبر نقل شده است : خداوند فرمود : من رحمانم و رحم را خلق و نام آن را از نام خود مشتق كردم . كسى كه صلهء رحم كند ، او را پاداش و كسى كه قطع رحم كند ، او را كيفر مىدهم اين حديث نمونههاى بسيارى دارد .
صلهء رحم ، اين است كه انسان خويشاوندان را به خود بپذيرد يا اينكه به آنها كمك مالى كند يا كمكهاى ديگر . اصبغ بن نباته ، از امير المؤمنين ( ع ) روايت كرده است كه : « يكى از شما خشم مىگيرد و خشنود نميشود تا خشمش او را به آتش افكند .
هر گاه يكى از شما بر يكى از خويشان خود غضب كند ، او را مس كند ، زيرا هر گاه كسى رحم خود را مس كند ، خويشاوندى آنها پايدار مىماند . خويشاوندى پيوستهء عرش الهى است و گويد : خدايا هر كه به من نيكى كند در بارهء او نيكى كن و هر كه مرا پاره كند ، او را كيفر ده » .
إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلَيْكُمْ رَقِيباً
: خداوند مراقب و حافظ شماست . بعضى گفتهاند : رقيب يعنى عالم . در اين جمله ، خداوند بيان مىكند كه او مراقب حال همهء انسانها در همهء زمانها بوده و هست و خواهد بود .