بود كه منجمان را تقرب داد و به احكام نجوم عمل كرد . نوبخت مجوسى منجم ، پدر ابن نوبختيان بدست وى مسلمان شد و با ابراهيم فرارى منجم گويندهء قصيده در بارهء ستارگان و علم نجوم و هيئت فلك با على بن عيسى اسطرلابى منجم به خدمت بودند . وى اول خليفه بود كه از زبانهاى بيگانه كتاب براى او به عربى ترجمه كردند كه كتاب كليله و دمنه و كتاب سند هند از آن جمله بود . كتابهاى ارسطاطاليس را از منطقيان و غيره و كتاب المجسطى بطليموس و كتاب ارثماطيقى و كتاب اقليدس و ديگر كتابهاى قديم يونانى و رومى و پهلوى و فارسى و سريانى را براى او ترجمه كردند و بدسترس مردم نهادند كه در آن نگريستند و علوم آن را بياموختند .
در ايام او محمد بن اسحاق كتاب « المغازى و السير و اخبار المبتدأ » را تأليف كرد كه پيش از آن مدون و معروف و مرتب نبود و هم او اولين خليفه بود كه آزادشدگان و غلامان خويش را به كارهاى مهم گماشت و آنها را بر عربان مقدم داشت و خليفگان بعدى كه از فرزندان او بودند اين رسم را نگهداشتند كه اعتبار عربان برفت و نابود شد و سالارى ايشان زوال يافت و مناصب ايشان نماند . وى بدوران خلافت خود بعلم پرداخت و مذهبها را بشناخت و از عقايد اطلاع يافت و از كتابهاى حديث با خبر شد و در ايام او روايت بسيار شد و علوم رواج گرفت » .
قاهر گفت : « نكو گفتى و بيانى روشن آوردى ، به من بگو اخلاق مهدى چگونه بود ؟ » گفتم : « بخشنده و بزرگوار بود و مردم روزگار روش او گرفتند . رسم وى آن بود كه هنگام سوارى كيسههاى درهم و دينار همراه داشت و هر كه از او ميخواست عطا ميكرد و اگر خاموش ميماندند تقسيم كنندهاى كه در حضور او بود بىخواستن مىبخشيد . در كشتن ملحدان و بيدينان كه در ايام او پديدار شده بودند و اعتقادات خويش را ظاهر كرده بودند بكوشيد ، و اين نتيجهء رواج كتابهاى مانى و ابى ديصان و مرقيون بود كه ابن مقفع و ديگران از فارسى و پهلوى به عربى ترجمه كرده بودند و هم آن كتابها كه ابن ابى العوجاء و حماد عجرد و يحيى بن زياد و
مروج الذهب ( فارسى ) — صفحة 696
مساهمون: ابوالقاسم پاينده
ص٦٩٦