است بطريق اولى بقواى جسمانى و عقل انسانى نميتوانيم بدان راه يابيم مگر آنكه سخن ائمه دين مبين صلوات اللّه عليهم را بپذيريم و هر چه به نظر ما دشوار آيد علم آن را به خود آنها واگذاريم و لازم است براى تفاصيل آن باخبار اهل بيت رجوع كنيم خصوصا بكتاب وافى كه در حاشيه صفحه 93 از مرحوم مجلسى عليه الرحمه و در صفحه 95 از شيخ بهائى عليه الرحمه ( كتاب الجنائز و الفرائض ) شرحى مفيد نقل كرديم و اهل علم و تحقيق مىتوانند بدان رجوع كنند .
از جمله حالات برزخ نيز تجسم اعمال است مانند نماز و روزه و زكات و آن نيز در روايات آمده است و ديگر وسعت دادن قبر است بر مؤمن و آن را باغى از باغهاى بهشت كردن و عذاب كردن كافر با آنكه هر دو مجاور يكديگر دفن شدهاند چون عالم آخرت و اجزاى آن مزاحم يكديگر نيستند بلكه در دنيا نيز دو امر حقيقى كه از سنخ هم نباشند مزاحم نيستند . مثلا علوم و افكار ابن سينا با آن كثرت در دماغ او ميگنجيد و مزاحم جسم دماغ او نبود و همه حقيقت بودند و اگر گوئى علوم ابن سينا حقيقت وجود نبود گوئيم پس او با دهقان سادهلوح چه فرق داشت و چرا اين نميتواند شفا و قانون بنويسد با اينكه اينها همه از يك عالماند . همچنين است بهشت و دوزخ و برزخ كه از عالم آخرتند بعيد نيست بهترين مردم در جوار بدترين آنها دفن شود و از فراخى قبر آن را نصيب اين نشود .
و سائر السّمعيّات من الميزان و الصّراط و الحساب و تطاير الكتب ممكنة دلّ السّمع على ثبوتها فيجب التّصديق بها .
آنچه از معصومين نقل شده و در قرآن وارد است از ميزان يعنى ترازوى سنجش اعمال و صراط و حساب و غير آن ممكن است و معصوم بدان خبر داده بايد تصديق كرد البته اگر تصريح قرآن و خبر متواتر ثابت شود نه اخبار آحاد و اخبار آحاد را نيز نميتوان گفت حتما صحيح است يا حتما باطل بلكه در آن توقف بايد كرد و مقصود كتاب واضح است و السّمع دلّ على أنّ الجنّة و النّار مخلوقتان الآن و المعارضات متأولة .
كشف المراد شرح تجريد الإعتقاد ( فارسى ) — صفحة 593
مساهمون: العلامة الحلي
ص٥٩٣