چنان كه فرعون گاو فربه را ديد كاوان لاغر را پاره پاره كردند بخرق نبود بارى افلاك به نظر آنان اصلا قابل جدا شدن و بهم پيوستن نيست نه به نرمى و نه به سختى و باصطلاح علمى از مقسم خارج است و نظير آن باصطلاح امروز اتر است در فضاى خالى و چنان كه گفتيم اكثر صفات افلاك را در اتر ثابت ميكنند .
شفّافة .
جسم فلك شفاف است و در اول فصل بتفصيل گفتيم و البته مقصود جرم فلك است نه كواكب آن زيرا كه حكما ميدانستند كواكب يكديگر را ميپوشانند يعنى كسف ميكنند و ترتيب آسمانها را از همين كسف دانستند مثلا ماه كواكب را كسف مىكند حتى خورشيد را پس معلوم مىشود از همه كواكب بما نزديكتر است و عطارد زهره را كسف مىكند يعنى هرگاه در يك نقطه آسمان با هم جمع شوند عطارد زهره را ميپوشد و همچنين مريخ مشترى را و مشترى زحل را و اگر شفاف بودند كسف نميكردند و عجيب است كه شارح علامه بدين نكته توجه نفرمودند و بر شفافت افلاك ايراد كردند .
[ اجسام عنصرى ]
و أمّا العناصر البسيطة فأربعة كرة النّار و الهواء و الماء و الأرض و استفيد عددها من مزاوجات الكيفيات الفعليّة و الانفعاليّة .
مسأله دويم - عناصر يعنى اجسام بسيط چهارند آتش و هوا و آب و زمين .
بدان كه حكما چنان يافتند كه بعض اجسام عنصرى منحل ميشوند باجسام ديگر مانند گوشت و ميوه و چوب و امثال آن چندى كه بر آنها بگذرد تغيير صورت ميدهند و از آنها اجزائى بصورتهاى ديگر پديد مىآيد و غالبا صورت خاك از آنها ميماند اما بعضى را نديدند بصورتهاى ديگر تجزيه شود مثلا آب و هوا را نديدند تجزيه شود اما ديدند تبديل به صورت ديگرى شوند يعنى آب بخشكد و به صورت هوا درآيد آنكه قابل