چنين كارى نشود . « 1 »
2 . شيخ طوسى : اگر آزاد ، بنده را كشت قصاص نمىشود چه بندهء خودش باشد و چه بندهء ديگرى . اگر بندهء خودش باشد او را تعزير مىكنيم و بايد كفّاره بدهد و اگر بنده ديگرى باشد تعزير مىشود و لازم است كفّاره و قيمت بنده را بپردازد و در اين مسأله ، اختلاف است . « 2 »
3 . همو : بر حاكم است قاتل بردگان را چنان مجازات كند كه در آينده دست به چنين كارى نزند . « 3 »
4 . ابن زهره : هرگاه مولا عبدش را كشت ، حاكم او را شديدا تأديب مىكند و قيمت آن را از او مىگيرد و صدقه مىدهد و اگر به قتل بردگان عادت كرده است و بر آن اصرار مىورزد ، كشته مىشود ؛ زيرا مفسد فى الارض است . « 4 »
5 . محقق حلّى : اگر مولا عبدش را كشت ، كفّاره مىدهد و تعزير مىشود و قصاص نمىشود . گفتهاند : برابر قيمت آن جريمه مىپردازد و آن را صدقه مىدهند . حديث از جهتى ضعيف است . در برخى روايات است : اگر به قتل عادت كرده است ، قصاص مىشود . « 5 »
6 . يحيى بن سعيد : كسى كه فرزند يا عبد خود را بكشد از مسقط الرأس خود تبعيد مىشود و مورد ضرب شديد قرار مىگيرد و اگر مولا عبدش را شكنجه كرده تا مرده است ، صد تازيانه مىخورد . « 6 »
7 . علّامه حلّى : مولا به جهت عبد قصاص نمىشود . بلكه تعزير مىشود و كفّاره مىپردازد و گفته شده : برابر قيمت عبد ، جريمه مىشود و آن را صدقه مىدهند . « 7 »
8 . همو : اگر مولا عبدش را كشت تأديب مىشود و كفّاره مىپردازد و گفته شده :
ملزم مىشود برابر قيمت عبد صدقه دهد و شاخص قيمت ، بهاى يك عبد در روز قتل است . « 8 »
هامش
( 1 ) . مقنعه ، ص 740 و 749 . نك : ابن برّاج ، مهذّب البارع ، ج 2 ، ص 487 .
( 2 ) . مبسوط ، ج 7 ، ص 6 و مانند آن در : خلاف ، ج 5 ، ص 148 ، مسألهء 4 .
( 3 ) . نهايه ، ص 751 .
( 4 ) . غنية النزوع ، ص 407 .
( 5 ) . شرائع الاسلام ، ج 4 ، ص 205 و مانند آن در : مختصر النافع ، ص 294 .
( 6 ) . جامع للشرائع ، ص 576 .
( 7 ) . تحرير الاحكام ، ج 2 ، ص 245 .
( 8 ) . قواعد الاحكام ، ج 2 ، ص 286 .