فصل شانزدهم : نشانههاى عمران در مكهدر دو قرن اول و دوم هجرى
منزلت مكه و مردمش
مكه را در تاريخ عرب و اسلام اهميت خاصى است . پيش از اسلام از مهمترين مراكز تجارت و دين بوده است . و در آنجا پيامبر اسلام - ص - زاده شده و بر او وحى نازل گشته و ده سالهء نخستين بعد از وحى را در آنجا سپرى ساخته و بشارت دين جديد را به مردم جهان داده است .
مردم مكه به او ايمان آوردند . اولين پيشتازان در اسلام و اصحاب آن حضرت و مهاجران ، از مردم آن سامان بودند . در عين حال معارضان و مخالفان سختكوش او نيز از آن سرزمين برخاستند ، تا آن كه حضرت به مدينه مهاجرت فرمود و هشت سال بعد از هجرت را همه در مبارزه با مشركان قريش گذرانيد تا مكه را فتح كرد و به دولت اسلامى منضم ساخت .
مردم مكه همگان ايمان آوردند و رجال مكه به خدمت اسلام درآمدند و در تحكيم دولت اسلامى تأثير فراوان بر جاى نهادند . خلفا و مهمترين سرداران و واليان از مكه برخاستند و جمع كثيرى از جنگجويان لشكرهاى اسلامى كه به اطراف گسيل داشته مىشد ، بخصوص در جبههء شام و شمال آفريقا ، از آن ديار بودند . شمار كثيرى از آنان در امور ادارى و زندگى اقتصادى و رشد و نمو انديشه و تفكر اسلامى سهيم بودند .
ترديدى نيست كه رشد و شكوفايى مدينه ، از آن وقت كه پايگاه پيامبر - ص - و جايگاه خلفا شد ، مىبايست در مكانت و منزلت مكه تأثير بگذارد . دليل اين امر هم انتقال عده كثيرى از مكيان بود به مدينه ، بخصوص از سران و سروران قوم ، ولى با اين همه ، مكه