كه به ظاهر اشيا تعلق مىگيرد ] .
وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ لَمَسَّكُمْ فِيما أَفَضْتُمْ فِيهِ عَذابٌ عَظِيمٌ .
« أفضتم » ، يعنى فرورفتيد . ضمير « فيه » به « إفك » و سخن گفتن از آن بر مىگردد . رحمت خدا در دنيا بر گناهكار آن است كه گناه او را مىپوشاند و به او مهلت مىدهد تا توبه كند و در آخرت ، در صورتى كه توبه و بازگشت كند ، آمرزش است .
آنگاه خداوند سبب اينكه آنان استحقاق عذاب بزرگ خداوند را در دنيا و آخرت پيدا كردهاند بيان مىكند :
إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ وَ تَقُولُونَ بِأَفْواهِكُمْ ما لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ وَ تَحْسَبُونَهُ هَيِّناً وَ هُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمٌ .
شما حديث افك را بر زبان مىرانيد و برخى بدون دليل آن را از برخى ديگر نقل مىكنيد و اين كار را ساده مىانگاريد ، درحالىكه از بزرگترين گناهان در پيشگاه خداوند است . از سخنان امام على عليه السّلام است : « زبان درندهاى است كه چنانچه رها شود ، مىگزد » .
وَ لَوْ لا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُمْ ما يَكُونُ لَنا أَنْ نَتَكَلَّمَ بِهذا .
آنگاه كه اين سخن را شنيديد چرا نگفتيد : ما اساسا آن را بازگو نمىكنيم ، تا چه رسد به اينكه دربارهاش ترديد نماييد ، بلكه سزاوار آن است كه زبان از سخن دربارهء زنا پاك شود ، حتى اگر با گواه شرعى به اثبات برسد ، مگر در جايى كه هدف جلوگيرى و ممانعت از آن باشد و كسانى كه دربارهء زنا و كارهاى زشت سخن مىگويند و از آن لذت مىبرند ، افرادى بىبندوبار و شرارت پيشهاند .
سُبْحانَكَ هذا بُهْتانٌ عَظِيمٌ .
كدامين گناه و تهمت از دروغ بستن به انسانهاى پاك بزرگتر است ؟ مؤمن حقيقى از برادر مؤمن خود ، دفاع مىكند ، نه اينكه او را به بدى متهم كند .
يَعِظُكُمُ اللَّهُ أَنْ تَعُودُوا لِمِثْلِهِ أَبَداً إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ .
« يعظكم » ، يعنى نهى مىكند شما را . و « لمثله » ، يعنى مثل حديث افك . بنابراين ، گفتن و شنيدن آن روا نخواهد بود .