از جانب خدا او را دريابد ، قدم او بر آن عقبه بلغزد و در آتش جهنم افتد و بعضى اعتراض بر آن كردهاند اولا - دليلى نداريم كه تمام اين عقبات بر صراط باشد و ثانيا - به آنچه از مفيد نقل شده كه ميگويد : اين عقبات كنايه از نفس اعمال است نه اينكه كوهى باشد و بلند و پستى داشته باشد ، زيرا اين معنى موافق با حكمت و مصلحت نيست و خبر صحيحى هم بر آن قائم نشده ، بنابراين از بنده از يك يك اعمال او سؤال مىشود .
و مرحوم مجلسى و صاحب كفاية الموحدين گمان كردهاند كه شيخ مفيد در مقام جواب و اشكال بر شيخ صدوق بوده ، لذا بر او اعتراض كرده و گفتهاند كه وجهى ندارد از ظواهر اخبار دست برداشته و آنها را تأويل كنيم ، ولى اين گمان و اعتراض نابجاست ، زيرا كلام صدوق هيچ دلالتى ندارد بر اينكه عقبه كوهى باشد كه داراى پستى و بلندى است ، بلكه ممكن است مرادش همان كلام مفيد باشد چنانچه مفيد هم در مقام اعتراض بر صدوق نبوده ، بلكه در مقام توضيح كلام اوست و ظواهر اخبار را هم تأويل ننموده ، بلكه ميگويد خبر صحيحى كه دلالتش قطعى باشد و بتوان مدرك اعتقاد قرار داد بر اين مطلب نداريم .
و تحقيق در اين مقام اين ستكه اين قبيل از امور مانند عقبات قيامت و صراط و ميزان و غير ذلك از امورى كه ذكرش بيايد ، اصل وجود آنها بنص آيات و اخبار قطعيه و ضرورت دين ، يقينى و قطعى است و بايد به آنها معتقد و معترف بود ، ولى كيفيات و خصوصيات آنها چون مستند بدليل قطعى نيست و ظواهر پارهء از اخبار ظنى را نميتوان مدرك اعتقاد قرار داد ، لذا اعتقاد بتفاصيل آنها لازم نيست ، بلكه بايد به اعتقاد اجمالى معتقد بود و تفاصيل آنها را به خدا و رسول و ائمه راسخين موكول نمود .
كلم الطيب در تقرير عقايد اسلام ( فارسى ) — صفحة كلم الطيب 694
مساهمون: سيد عبد الحسين طيب
صكلم الطيب ٦٩٤