فرياد زد : « اقتلوا العجم كافة بوجه الله » . حجاج ايرانى كه در آن لحظه متجاوز از 300 نفر ذكور و اناث مختلط بودند ، در حرم محترم نبويه بلافاصله مردم در گرد ايرانيان جمع شدند و به ضرب و شتم آنها آغاز كردند .
در آن لحظه ، بعضى از زوار مؤمىاليه نماز را قطع كرده و آنها را فوراً در كمال ضرب و حقارت خارج كردند و نيز لحظهاى كه آنان از چاهها آب بيرون مىكشيدند ، در اين اثنا در جلو چاه داخل بازار نيز اهالى متعصب و خشمگين روى آنها هجوم بردند و بعد از آن كه با چوب و چماق و چنين چيزهايى كه قبلًا تهيه كرده بودند ، به دور از آداب انسانى و اسلامى و به شكلى كه به اين آداب شباهت نداشت ، رفتار كردند . حتى زنان نيز از اين رفتار مبرى نبودند و نقابها و روسرى آنها را نيز با زور پاره كردند و آنان را چنان ضرب و جرح كردند كه از حيا دور بود . بر اين جهت تا زمانى كه جلوى خانههايى كه ميهمان بودند ، برسند چه آنها و چه ايرانيانى كه در اين اثنا در بازار و كوچه ها مشغول به كار خودشان بودند ، همه را كتك زدند و بيشتر از 300 نفر مجروح شدند . علاوه بر آن 5 نفر از زنان و 4 نفر از مردان ، تلف و اعدام شدند و باز از زنان 6 نفر گم شد . دو نفر [ از ] آنها بعداً پيدا شد [ ند ] و 4 نفر از آنها اينكه كجا ماندند و چه بر سرشان آمد ، هنوز هيچگونه معلوماتى دريافت نشده است .
اين فساد واقع شده از طرف سيدحسنعطار كه از مقام دليلى حجاج طرد شده بود و ديگر رئيس اغوات ، نيز جرو اهانتكنندگان بود . او شايع كرد كه دولت عليّه ايران با دولت روسيه بالاتفاق بر عليه دولت عثمانيه متحد شدند . بر مبناى اين شنيدهها و در ميان اراجيفى كه قبل از ورود زوار به مدينه منوره شايع بود و نيز تحريك و تشويق خواجه اسحاقافندى كه مشهور اذهان اهالى و محب خاندانش بود ، در اين رفتار مردم مؤثر بوده است . عدد مقتولان آن روز نيز از افادات حجاج كه در آن روز به محمل شام بازگشتند ، اخذ شده است . اين رفتار و خيانت واقع شده ، چه با محمل شام و چه از طريق جبل و
حج گزارى ايرانيان به روايت اسناد عثمانى و قاجارى ( فارسى ) — صفحة 195
مساهمون: اسرا دوغان
ص١٩٥