مبحث اول از مباحث مطروحه در علم اصول ، بحث « اوامر » است . اين مقصد خود شامل فصلهايى همچون « مادهء امر » ، « صيغهء امر » ، « إجزاء » ، « مقدمهء واجب » ، « مسألهء ضد » و . . . مىشود . هريك از اين فصلها نيز خود جهاتى را دربر مىگيرد ؛ مثلا « مادهء امر » خود مشتمل بر جهاتى ، چون « معانى لفظ امر » ، « اعتبار علوّ و استعلاء در معنى امر » ، « حقيقت بودن لفظ امر در وجوب » ، « طلب و اراده و . . . » است .
بحث ما در اين مقصد در مورد اوامر است كه علاوه بر طرح بحث و بيان نظريات فقها در مورد آن ، نظر خويش را نيز در ضمن بحث ارائه مىكنيم .
مادهء امر
معانى لفظ امر
لفظ امر معانى متعددى دارد . برخى از اصوليون حتى تا پانزده معنا براى آن ذكر كردهاند . معانى مشهور آن عبارتند از :
1 ) طلب ، چنانكه گفته مىشود : « امره بكذا » ؛
2 ) شأن ، چنانكه گفته مىشود : « شغله امر كذا » ؛
3 ) فعل ، مانند فرمودهء حق تعالى :
« وَ ما أَمْرُ فِرْعَوْنَ بِرَشِيدٍ » ؛
« 1 »
4 ) فعل عجيب يا شگفتانگيز ، مانند فرمودهء حق تعالى :
« فَلَمَّا جاءَ أَمْرُنا » ؛
« 2 »
5 ) شيء ، چنانكه مىگويى : « رأيت اليوم امرا عجيبا » ؛
هامش
( 1 ) هود ( 11 ) : 97 « هيچ هدايت و رشدى در اطاعت امر فرعون نبود » .
( 2 ) همان : 66 « چون وقت فرمان قهر ما فرارسيد . . . » .