[ شرح ] غزل 242
بيت 1 : رايت : درفش ، پرچم منصور : پيروزمند نويد فتح : مژده پيروزى مهر :
خورشيد
بيت 2 : جمال بخت : نيكبختى ز روى ظفر نقاب انداخت : بخت يارى كرد و شاه در جنگ پيروز شد . كمال عدل : عدل مطلق ، منظور شاه عدالتپرور است .
بيت 3 : ماه آمد : شاه از ميدان جنگ آمد . به كام دل رسيدن : به مراد رسيدن
فلك با آمدن شاه ، دور خوشى را آغاز كرد و جهان با كاميابى شاه در جنگ ، كامياب شد .
بيت 4 : قاطعان طريق : راهزنان ( خشكمقدسان ) مرد راه : رهبرى شايسته
كاروان صاحبدلان و علما و دانشمندان از خشك مقدسان نادان ، اكنون در امان خواهند بود ، زيرا كه رهبرى مدبر و شايسته و سالكى راهشناس رسيده است .
بيت 5 : عزيز مصر « * » : منظور حضرت يوسف ( ع ) ، فرزند دلبند حضرت يعقوب ( ع ) است كه بر خلاف ميل برادران حسودش از ته چاه بيرون آمد و به وزارت مصر رسيد . شاه به حضرت يوسف ( ع ) تشبيه شده است . على رغم : به رغم ، بر خلاف ميل غيور : حسود قعر چاه : ته چاه
بيت 6 : دجال : فريبدهنده ( صفت صوفى رياكار ) ، منظور همان شخصى است كه در آخر زمان قبل از ظهور مهدى موعود ( عج ) پيدا مىشود و دعوى خدايى مىكند ، مسيح كذاب ( فرهنگ آنندراج و فرهنگ عميد )
به صوفى فريبكار كافر از دين برگشته بگوييد كه در آتش حسد بسوزد كه حضرت مهدى ، حامى دين آمد . شاه به حضرت مهدى ( عج ) تشبيه شده است . ( غلو )
بيت 7 : صبا : باد بهارى
بيت 9 : مرو به خواب . . . : خواب خوش سحرگاهى را فراموش كن ، زيرا حافظ در نتيجهى نيايش نيمهشبى و درس سحرگاهى « * * » در بارگاه حق پذيرفته شد . ( نصيحتى است به شاه كه اين فتح و پيروزى تو را غافل نكند و هوشيار باش و از نيايش صبحگاهى غافل مشو . )
هامش
* به زيرنويس غزل 9 نگاه كنيد .
* * حافظ هر سحرگاه در كلاس درس خواجه قوام الدين عبد اللّه كه از فضلاى برجستهى آن زمان بوده ، شركت مىكرده است . خواجه در چند غزل به « درس سحر » اشاره كرده :ما درس سحر در ره ميخانه نهاديم * محصول دعا در ره جانانه نهاديم