[ شرح ] غزل 492
بيت 1 : سلامى چو . . . : سلام عطرآگين محبتم به آن يار عزيزى باد كه مانند مردمك چشم ، روشنىبخش تاريكىها است .
بيت 2 : درودى چو . . . : درودى به پاكى و صفاى دل پارسايان بر آن محبوبى كه روشنىبخش خلوت عارفان است .
بيت 3 : نمىبينم : دوستان همه به سراى باقى شتافتند ، از غم آنان ناراحت و خونين دلم .
اى ساقى ! شرابم بده تا لحظهاى خود را از بند غم آزاد كنم .
بيت 4 : كوى مغان : خرابات مغان مفتاح : كليد
از ميكده دورى مكن ؛ چرا كه در آنجا كليد حل مشكلات ، يعنى شراب مىفروشند .
بيت 5 : عروس جهان : جهان به عروس تشبيه شده است .
اگر چه عروس دنيا در نهايت زيبايى جلوهگرى مىكند ، ولى بيش از اندازه پيمانشكن است . « كه اين عجوزه عروس هزار داماد است ! »
بيت 6 : خسته : بيمار همت : غيرت سنگيندلان : فرومايگان موميايى : مادهى سياه رنگى كه در طب قديم براى شكستگى استخوان و كمر درد استفاده مىشد .
اگر دل بيمار و شكستهى من بلندنظر باشد ، هرگز از فرومايگان موميايى درخواست نمىكند . « شكسته استخوان داند بهاى موميايى را »
بيت 7 : مى صوفىافكن : شرابى كه گيرايى آن زياد باشد . در تابم : در رنجم زهد ريايى : عبادت رياكارانه
شراب گيراى مردافكن كه صوفى كهنهكار را از پاى درآورد كجاست كه تا با نوشيدن آن از رنج اين زهد ريايى خلاصى يابم . ( طعنه و كنايهاى است به صوفيان رياكار )
بيت 8 : عهد صحبت : پيمان دوستى
بيت 9 : طامع : طمعكار ، آزمند
اى نفس امارهى طمعكار ! اگر مرا به حال خود واگذارى و اغوايم نكنى ، در فقر و تهىدستى پادشاهى خواهم كرد .
بيت 10 : كيميا : مادهاى موهوم كه قدما معتقد بودند مس را به طلا تبديل مىكند .
كيمياى سعادت : سعادت به كيمياى كمياب و پربها تشبيه شده است .
بيت 11 : مكن حافظ . . . : حافظ ! از جور و ستم دنيا منال ؛ تو از پشت پرده و لطف پروردگار چه خبرى دارى ؟
لطف خدا بيشتر از جرم ماست * نكتهى سربسته چه دانى خموش